Praktycznie wszystkie ćmy rzeczywiście nie mają trąbki. Nie oznacza to jednak, że ćma nie jest motylem. Natomiast pytanie, dlaczego ćma nie ma trąbki, jest naprawdę interesujące, a odpowiedzieć na nie mogą biolodzy-evolucjoniści, którzy doskonale znają biologię i cykl życia tych owadów.
Trąbka – narząd, którego brakuje, bo jest niepotrzebny
Trąbka jest motylom potrzebna do normalnego odżywiania się nektarem kwiatów – za pomocą tego narządu owad może dosięgnąć głęboko ukrytych aromatycznych nektarników u roślin. Zdecydowana większość motyli żywi się właśnie takim pokarmem.
To ciekawe
Mimo przystosowania motyli do odżywiania się nektarem kwiatów, są wśród nich też gatunki, których preferencje pokarmowe wcale nie odpowiadają „wizerunkowi” tych owadów. Na przykład znane są motyle żywiące się odchodami i padliną zwierząt (swoją drogą, to właśnie wśród nich znajdują się największe i najpiękniejsze motyle świata), a są nawet motyle-wampiry. Potrafią one atakować ludzi, przekłuwając trąbką skórę i wysysając kilka kropel krwi.
Ale wśród całej różnorodności motyli 2000 gatunków ćm stoi osobno: w stadium dorosłym w ogóle się nie odżywiają. Po prostu nie potrzebują ani trąbki, ani żadnych innych narządów do pobierania pokarmu. To jest odpowiedź na pytanie, dlaczego ćma nie ma trąbki.
Oprócz aparatu gębowego u wielu ćm w stadium dorosłym brakuje też narządów trawiennych (a ściślej mówiąc, są one niedorozwinięte). Zadaniem dorosłych osobników ćmy jest kopulacja i składanie jaj, dlatego żyją one wyłącznie dzięki substancjom odżywczym nagromadzonym jeszcze w stadium gąsienicy.
To właśnie gąsienica ćmy jest tym szkodnikiem, który starannie wygryza futra w szafie, wygryza dziury w swetrach i tapicerce mebli, psuje suche kasze i inne produkty spożywcze w kuchniach i spiżarniach. Gąsienica ma potężny aparat gryzący, któremu nie mogą się oprzeć nawet kasza kukurydziana i półsyntetyczne tkaniny.
Uwaga
Wbrew powszechnemu przekonaniu, mole nie niszczą rzeczy z tkanin syntetycznych. Larwa może żywić się tkaninami zawierającymi część syntetyków i część naturalnych materiałów, ale rosną na takiej diecie wolniej niż te, które żywią się naturalną wełną lub futrem.
U niektórych gatunków moli w stadium dorosłym zachowany jest aparat gryzący. Nie oznacza to jednak, że motyle tych gatunków mogą uszkodzić odzież – po prostu są mniej ewolucyjnie dojrzałe i jeszcze nie całkowicie utraciły narządy odżywiania.
Motyl mola z reguły żyje bardzo krótko – od kilku dni do kilku tygodni. Samice starają się poruszać jak najmniej, a samce latają tylko w nocy. Zapewnia to pewne bezpieczeństwo tym owadom, które stosunkowo słabo latają i nie potrafią odstraszać drapieżników. Nie ma jednak wśród moli owadów niebezpiecznych dla człowieka.
Czy mól gryzie?
Jednoznacznie można stwierdzić, że mól nie gryzie. Nawet larwy moli z ich potężnymi gryzącymi żuwaczkami nie są w stanie ugryźć człowieka – ich szczęki są zbyt małe, aby przebić naszą skórę. Zresztą mól na żadnym etapie rozwoju tego nie potrzebuje – nie pozyska od człowieka niczego pożywnego, a nie jest w stanie obronić się szczękami.
Mit o tym, że mól gryzie, pojawił się w domach, gdzie pod sufitem stale roją się motyle-szkodniki, a w kątach siedzą komary. Motyle rzucają się w oczy, a komary gryzą, i niezorientowany w biologii mieszkaniec mieszkania łączy ten obraz w całość: to, co widzi, go gryzie. Powstaje błędne wrażenie, że gryzą właśnie motyle, mimo że nie mają one ssących aparatów gębowych.
Uwaga
Słynne na całym świecie motyle-wampiry nie należą do moli. Te krwiożercze motyle, które odkryto na Syberii, należą do rodziny sówkowatych. W tej samej rodzinie są tropikalne gatunki, zdolne przebić swoją trąbką nawet grubą skórę bawołu.
Mól jako prawdziwy motyl
Poza tym mól to typowy motyl, z charakterystyczną dla motyli budową skrzydeł, sposobami komunikacji wizualnej i chemicznej oraz sezonowym biorytmem.
Brak ssawki u moli może być pierwotny i wtórny:
- u pierwotnych moli zębatych aparat gryzący dorosłych motyli został odziedziczony po przodkach
- mole drugiego typu posiadały aparat gębowy w przeszłości, ale utraciły go, przestając żerować w stadium dorosłym. Do drugiego typu należą wszystkie domowe szkodniki.
Wyraźna różnica między gąsienicą a motylem to bardzo mądry zabieg natury i ewolucji. Na różnych etapach rozwoju osobniki tego samego gatunku praktycznie się nie spotykają i nie konkurują ze sobą o pokarm. Zwiększa to szanse na przetrwanie tego gatunku.
Mole żyjące na wolności mają wyraźny cykl rozwojowy: gąsienica rozwija się na pozostałościach organicznych, w gniazdach ssaków i ptaków, żerując na piórach i wełnie, w kłosach traw przez ciepły okres roku. Pod koniec lata lub jesienią gąsienice przepoczwarzają się, a następnie z poczwarek pojawiają się motyle składające jaja. To jaja zimują, a wiosną, wraz z pojawieniem się pożywienia, wylęgają się z nich larwy.
Przedstawiciele rodziny żyjący w tropikach lub w domach ludzkich nie charakteryzują się taką sezonowością rozwoju. U nich proces rozmnażania i rozwoju przebiega bez związku z porą roku, z prędkością, na jaką pozwala baza pokarmowa.
Opinia:
„Nigdy nie zwracałem uwagi na takiego szarego motyla podobnego do dużego mola. Krążyły sobie wokół lampy nocami. Dopiero później wyjaśniono mi, że to gąsienice tego motyla uszkadzają kapustę. Krótko mówiąc – to sówka kapuściana. Wtedy zacząłem je wybijać przy lampie packą na muchy”.
Aleksander, Prywolne
Gąsienica mola i jej aparat gębowy
W budowie gąsienicy mola wszystko jest przystosowane do jak najszybszego żerowania i przybierania na wadze. W istocie jest ona uniwersalnym konsumentem nadających się do jedzenia surowców i potężną fabryką przetwórczą.
Jedna gąsienica zwykłego motyla (nie mola) może zjadać dziennie pokarm kilkakrotnie przewyższający jej własną masę. Dla gąsienic moli nie jest to typowe – ich pokarm jest dość twardy i jedzą mniej. W związku z tym rosną one wolniej niż gąsienice innych gatunków.
Podobnie jak u gąsienic innych motyli, aparat gębowy gąsienicy mola jest typu gryzącego, składa się z dwóch żuwaczek z zębami na każdej, co zapewnia skuteczne przegryzanie włókien tkaniny lub włosów.
To ciekawe
Istnieją mole, których gąsienice żyją w rogach afrykańskich antylop i żywią się keratyną – substancją, z której zbudowane są rogi. U innych gatunków moli larwy odżywiają się woskiem w ulach pszczelich (tzw. mól woskowy lub ćma woskowa).
U większości gatunków moli domowych gąsienice są bardzo podobne z wyglądu. Mają jasne ciało z żółtawym lub różowawym odcieniem i wyraźnie odróżniającą się brązową głowę. Ich larwy przypominają dobrze znane gąsienice owocówek jabłonkowych.
Ogólnie rzecz biorąc, różne gatunki moli są powszechnie uznawanymi szkodnikami, które szkodzą nie tylko odzieży czy produktom spożywczym, ale także drzewom, krzewom i grzybom. Jednakże te motyle nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla ludzi.
Interesujące wideo: larwa mola odzieżowego w ochronnym pokrowcu
