Mól odzieżowy i meblowy od dawna znane są z niszczenia ubrań, wyrobów futrzarskich i wełnianych, tapicerki meblowej oraz dywanów. Mól meblowy preferuje futra, skóry i wełnę, natomiast mól odzieżowy – głównie wyroby bawełniane. W naturze oba gatunki są wyraźnymi keratofagami – czyli żywią się sierścią i piórami zwierząt, a w mieszkaniu łatwo mogą przechodzić z jednego pożywienia na drugie.
To ciekawe
Wśród moli istnieje motyl, którego gąsienice wygryzają otwory w rogach afrykańskich antylop i żyją w nich, odżywiając się keratyną.
W przeszłości oba wymienione gatunki moli domowych nazywano ogólnie – molem odzieżowym, i do dziś ten zwyczaj utrzymuje się wśród ludzi, chociaż same motyle dość łatwo się od siebie różnią. Dlatego w dalszej części tekstu, przy opisywaniu ogólnych cech biologii, oba gatunki będą nazywane molem odzieżowym, a jeśli konieczne będzie doprecyzowanie – zostanie to zaznaczone osobno.
Pierwsze spojrzenie na mola odzieżowego i meblowego
Oba gatunki moli są do siebie dość podobne. Dorosłe motyle są nieduże – wzdłuż ze złożonymi skrzydłami osiągają 5-9 mm i mają niepozorne, słomkowożółte ubarwienie. Mól meblowy może być nieco ciemniejszy, a u jego podstawy skrzydeł występują niewielkie przyciemnienia.
Mól odzieżowy jest prawie zawsze jasnożółty. Gołym okiem trudno dostrzec różnice między tymi gatunkami. Na przykład na zdjęciu poniżej – mól odzieżowy:
A na następnym zdjęciu – mól meblowy:
W powietrzu mól meblowy wygląda jak mały i niezbyt wprawny w locie motylek. Latają zarówno u mola meblowego, jak i odzieżowego wyłącznie samce. Samice mają skrzydła, ale ich nie używają.
To ciekawe
Nieprawdziwe jest przekonanie, że samice mola domowego są bezskrzydłe. Każdy mól domowy ma zarówno skrzydlate samice, jak i samce. Skrzydła samic są tylko nieznacznie mniejsze od skrzydeł samców i w zasadzie samice są zdolne do lotu. Nie korzystają jednak z tej umiejętności, ponieważ nie jest im to potrzebne – samce same je znajdują, zapładniają, a samice składają jaja bez dalekich przemieszczeń.
Niewprawne oko raczej nie dostrzeże różnic między samcami a samicami mola odzieżowego. Mól odzieżowy różni się od mola spożywczego, na przykład omacnicy spichrzanki czy mącznika młynarka, właśnie jednolitym ubarwieniem skrzydeł. U wszystkich gatunków omacnic na skrzydłach znajduje się dość wyraźny wzór.
Największym szkodnikiem nie jest jednak dorosły motyl mola. Bezpośrednim niszczycielem odzieży i tapicerki meblowej są larwy mola odzieżowego – niepozorne, małe gąsienice, które starannie i dość szybko wygryzają dziury w swetrach, ścieżki w futrach oraz łysiny na dywanach.
Larwa i jaja mola: jak i gdzie je znaleźć
A zatem to właśnie larwa mola żywi się naszą odzieżą. Z wełny i bawełny gąsienica potrafi wydobyć minimalną ilość składników odżywczych, które się tam znajdują, i ma do tego wszystkie niezbędne narzędzia:
- wystarczająco mocne i długie żuwaczki – dwa duże wyrostki pełniące rolę nożyc do przycinania włókien tkaniny oraz włosków futra. Na każdej z nich znajduje się kilka ząbków, które zwiększają zdolność gryzienia gąsienicy.
- Potężne mięśnie żuchwy – zajmujące praktycznie całą głowę – dzięki którym gąsienica może wytworzyć wystarczające ciśnienie, aby przegryźć materiał.
- Ogromny, w porównaniu z rozmiarami ciała, żołądek i jelita, w których może gromadzić się duża ilość pokarmu.
Przy tym larwy mola meblowego wyraźnie różnią się od larw mola odzieżowego. Larwa mola odzieżowego potrafi zbudować prosty, mały oprzęd z własnych wydzielin i resztek pokarmu, podczas gdy gąsienica mola meblowego buduje dobrze widoczny i wytrzymały korytarz wzdłuż całej trasy swojego przemieszczania się.
Na zdjęciu poniżej – larwa mola odzieżowego. Tę białawą lub żółtawą barwę zachowuje przez cały okres swojego rozwoju:
Gąsienice mola domowego są dość mało ruchliwe. Dopiero co wyklute z jaj rozpełzają się na niewielkie odległości od siebie, ale po rozpoczęciu pełnowartościowego żerowania przemieszczają się bardzo niewiele.
To ciekawe
Gąsienice mola odzieżowego starannie unikają światła. Jeśli wystawi się ubranie z nimi na działanie światła, próbują ukryć się w fałdach lub w swoich osłonkach.
Jeśli pokarm w pełni odpowiada larwom mola domowego (zawiera mało lub wcale nie zawiera syntetyków), rosną one szybko i w ciągu 18-20 dni linieją 12-13 razy, po czym się przepoczwarczają. Jeśli gąsienice muszą żerować na mało odżywczym pokarmie (np. o wysokiej zawartości niestrawnych włókien syntetycznych), w większości przypadków rozwój wydłuża się do 1-2, a niekiedy nawet do 6 miesięcy.
Uwaga
Rozwój larw mola domowego spowalnia się również w przypadku obniżenia temperatury powietrza w miejscu ich bytowania. Same gąsienice stają się wtedy mniejsze, a po osiągnięciu określonych wartości temperatury chowają się w kokony i przestają żerować.
Jaja domowych gatunków mola są białe lub białawożółte, małe i nie przekraczają 0,5 mm długości. Samica składa je w małych grupach po 50-80 sztuk bezpośrednio na odzieży lub innej tkaninie, którą później będą żerować larwy.
Przykład złożenia jaj mola odzieżowego przedstawiono na zdjęciu poniżej:
Jaja mola odzieżowego i meblowego rozwijają się przez 5-6 dni, ale przy obniżeniu temperatury powietrza okres ten się wydłuża, a po osiągnięciu 0°C jaja w ogóle giną.
Żerowanie mola i główne szkody przez niego wyrządzane
Dorosłe motyle mola odzieżowego w ogóle nie żerują. Ich aparat gębowy i przewód pokarmowy są niedorozwinięte i nie potrzebują pokarmu.
Przy okazji
Motyle mola żyją co najwyżej kilka tygodni, częściej – 8-10 dni. Zazwyczaj samice już trzeciego-czwartego dnia po wyjściu z poczwarki składają jaja, po czym dość szybko giną.
Larwy mola żerują praktycznie w tym samym miejscu, w którym wykluwają się z jaj. Jako pokarm służy im każda naturalna tkanina, futro, wełna. Często pasożytują na muzealnych wypchanych zwierzętach i w magazynach surowców włókienniczych.
Larwy mola żerujące na futrach nie mogą swobodnie przemieszczać się w wełnie. Dlatego muszą po drodze podgryzać włoski futra, których nie zjadają, pozostawiając przystrzyżoną ścieżkę i stertę włosków na ubraniu.
Gąsienice mola nie mogą odżywiać się w pełni syntetycznymi rzeczami. Jeśli tkanina składa się częściowo z syntetyków, może być spożywana przez larwę, ale na takiej diecie gąsienica rośnie znacznie wolniej niż na naturalnych tkaninach.
Rozmnażanie i tryb życia szkodnika
Po wyjściu z poczwarki samce mola odzieżowego zaczynają starannie szukać samicy, kierując się przede wszystkim zapachem. Po kopulacji, już po 3-4 godzinach, samica zaczyna składać jaja. Składa je partiami, przy czym mól meblowy jest znacznie bardziej płodny – jedna samica może złożyć do 300 jaj, podczas gdy samica mola odzieżowego ledwie osiąga liczbę 60.
U mola odzieżowego nie ma sezonowości w rozwoju i rozmnażaniu. Larwy z jednego złoża mogą rozwijać się z różną prędkością, a wylot motyli z larw następuje nierównomiernie i rozproszonie. W naturze natomiast wszystkie gatunki mola w średnich szerokościach geograficznych mają okres hibernacji, zimują zwykle poczwarki lub gąsienice ostatnich stadiów.
Walka z molem: czy istnieją naprawdę skuteczne środki?
Obecnie istnieje wiele sposobów na pozbycie się mola odzieżowego, zarówno tradycyjnych, jak i całkiem nowoczesnych. Najskuteczniejsze spośród nich to:
- Obróbka odzieży preparatami owadobójczymi w formie aerozolu. Takie środki pozwalają szybko zniszczyć larwy i motyle o każdej porze roku.
- Wymrażanie zainfekowanej odzieży i mebli na zewnątrz w temperaturach poniżej -5°C lub ich nagrzewanie na słońcu w upalny letni dzień z wcześniejszym dokładnym wytrząsaniem – larwy słabo trzymają się powierzchni odzieży i łatwo opadają.
- Pranie odzieży w maksymalnie dopuszczalnych dla niej temperaturach.
- Stosowanie owadobójczych fumigatorów instalowanych w szafach.
Do ochrony szaf i garderob przed molami używa się silnie pachnących ziół – wrotyczu, kwiatów lawendy, rozmarynu, a także skórek pomarańczy, tytoniu, specjalnie produkowanych przemysłowo sekcji przeciw molom o różnych zapachach. Rozłożone w szafach, są w stanie dość skutecznie odstraszać dorosłe motyle. Ważne jest tylko, aby zrozumieć, że takie pachnące środki nie działają na larwy.
Ale najbardziej niezawodnym sposobem, aby zapobiec rozmnażaniu się moli na ubraniach, jest dokładna kwarantanna: sprawdzanie nowych zakupów, dokładne pranie nowej odzieży w wysokich temperaturach, unikanie kupowania 'z drugiej ręki' i w second-handach. Zawsze łatwiej jest zapobiec pojawieniu się szkodnika w mieszkaniu, niż później się go pozbyć.
Przydatne wideo: jak pozbyć się moli?
Wideoopinie o skutecznych i sprawdzonych sposobach pozbycia się moli
Fajny artykuł!