Walka z molą kapuścianą

Ćma kapuściana jest szeroko rozpowszechnionym na całym świecie szkodnikiem. Motyl ten słynie z tego, że jego gąsienice potrafią już kilkoma przegryzieniami doprowadzić główkę kapusty do stanu nienadającego się do przechowywania – z powodu wygryzionych w liściach dziur kapusta zaczyna dość szybko się psuć i może być przechowywana już tylko przez kilka tygodni.

Sama ćma kapuściana jest przy tym dość niepozorna z wyglądu i nie rzuca się ogrodnikom w oczy. Będąc jednak tak niepozorną, na polach stale trzyma agronomów w napięciu, ponieważ jej gąsienice mogą szybko rozwijać się na dzikim rzepaku i rzepiku na obrzeżach pól i nieustannie grożą poważnym uszkodzeniem całego plonu. Dlatego właśnie walka z ćmą kapuścianą trwa z roku na rok i z czasem staje się coraz bardziej zacięta.

 

Opis szkodnika: wygląd zewnętrzny i cechy charakterystyczne

Ćma kapuściana należy do rodziny moli gronostajowych. Motyle te znane są z tego, że mają smukłe, wydłużone ciało, a niektóre gatunki moli gronostajowych są jaskrawo i kontrastowo ubarwione.

Jednak nie dotyczy to ćmy kapuścianej. Jest to motyl o niepozornym, ochronnym ubarwieniu. Jej skrzydła mają delikatny jasnobrązowy kolor z jasnym wzorem. Kiedy motyl odpoczywa na roślinie, patrząc z góry, przypomina małe źdźbło słomy.

Skrzydła motyla mają długość około 7-8 mm. Ćma kapuściana nie jest dobrym lotnikiem i zazwyczaj nie odlatuje daleko od miejsca wyjścia z poczwarki. Jej skrzydła mają piękną frędzle na brzegach, a na końcach, w spokojnym stanie owada, są lekko zadarte do góry. Na zdjęciu poniżej przedstawiono motyla widzianego z góry:

a poniżej — ta sama, ale z boku:

Natomiast gąsienica ćmy kapustnicy ma delikatny zielony kolor. Jej ciało pokryte jest cienkimi włoskami, głowa jest prawie brązowa. Gąsienice rzadko występują w dużych skupiskach; zazwyczaj na jednej roślinie znajduje się jedna lub dwie larwy.

Jaja ćmy kapustnicy są małe i mają wydłużony kształt, osiągając długość 0,44 mm i szerokość 0,26 mm. Kolor jaj jest zielony, podobnie jak sama roślina żywicielska.

Poczwarka ćmy kapustnicy ma ciemnożółty kolor i zwykle znajduje się na łodygach i liściach rośliny.

 

Tryb życia, żerowanie i rozmnażanie ćmy kapustnicy

Ćma kapustnica jest szeroko rozpowszechniona na całym świecie. Jej ojczyzną jest Europa Południowa, a pierwotny zasięg występowania szkodnika ograniczał się do obszarów, na których zimowe mrozy niszczyły poczwarki i dorosłe motyle.

Jednak obecnie ćma kapustnicy aktywnie podbija nawet tereny rolnicze obwodu murmańskiego, z powodzeniem zimując w ściółce i wśród niesprzątniętej trawy, a wraz z samą kapustą zdążyła rozprzestrzenić się po Ameryce, Azji i Afryce. Co więcej, niektóre uprawy w Australii, Nowej Zelandii i na Hawajach poważnie cierpią z powodu tego motyla. Można ją uznać za prawdziwego kosmopolitę.

To ciekawe

Podbój świata przez ćmę kapustnicę był błyskawiczny i przypominał zwycięski pochód stonki ziemniaczanej po grządkach ziemniaczanych Starego Świata, tyle że w odwrotnym kierunku. W 1854 roku motyl został po raz pierwszy odnotowany w Illinois, a na początku ubiegłego wieku z powodzeniem przekroczył pasmo Gór Skalistych i pojawił się w Kolumbii Brytyjskiej.

Ćma kapustnica słynie z szybkości rozmnażania. Jej jaja rozwijają się przez 2-3 dni, gąsienice żerują przez półtora do dwóch tygodni, a rozwój poczwarki trwa kolejny tydzień lub dwa. W rezultacie na północy ćma daje 1-2 pokolenia w ciągu lata, w strefie środkowej Rosji i Europy – 3, w regionach południowych (Kraj Krasnodarski, Stawropolski) – 4 pokolenia, a na południu Kazachstanu, na Ukrainie i na Zakaukaziu – do 6 pokoleń w ciągu jednego ciepłego sezonu.

Uwaga

Przy temperaturze poniżej plus 4°C gąsienice i jaja ćmy kapustnej giną.

Zimują u szkodnika poczwarki i osobniki dorosłe.

Jedna samica składa w ciągu swojego życia do 165 jaj, ale w każdym złożeniu ma nie więcej niż 4 jaja, zwykle 2-3. Taka dystrybucja zmniejsza śmiertelność jaj spowodowaną przez drapieżniki i pasożyty.

Dorosły motyl żywi się nektarem kwiatów, a gąsienica wyłącznie tkankami liści roślin żywicielskich. To właśnie w ten sposób szkodzi plonom.

 

Szkodliwość motyla i oznaki jego pojawienia się na działce

Małe, świeżo wylęgnięte z jaj gąsienice natychmiast przegryzają zewnętrzną okrywę liścia rośliny i początkowo żerują w jego wnętrzu, tworząc chodniki-miny. Po osiągnięciu określonego rozmiaru larwy wychodzą na powierzchnię liścia i kontynuują żerowanie na jego tkankach, pozostawiając jedynie cienką zewnętrzną skórkę po drugiej stronie.

Gąsienice ćmy kapustnej mogą żerować praktycznie na wszystkich roślinach z rodziny krzyżowych – na wszystkich odmianach kapusty, rzodkwi, rzodkiewce, brukwi, rzepie, rzepaku, gorczycy.

Gąsienice wyrządzają największe szkody w uprawach kapustnych w najgorętszym okresie lata, zmniejszając zdolność asymilacyjną liści i zwiększając liczbę oparzeń liści. Na młodych roślinach gąsienice aktywnie wygryzają pąki, co zmniejsza ogólną liczbę zawiązków na roślinie.

Zewnętrzne oznaki pojawienia się ćmy na działce są liczne:

• widoczne uszkodzenia zewnętrznych i różyczkowych liści kapustnych
• pojawienie się wygryzionych pąków i uszkodzonych młodych główek kapusty
• widoczne pod światło miny w liściach
• same gąsienice.

Często dobrym objawem porażenia krzaka kapusty przez ćmę jest szybkie wysychanie zewnętrznych liści główki kapusty lub zahamowanie wzrostu główki jako całości.

Wiąże się to z uszkodzeniem nasady przez larwę.

 

Sposoby zwalczania ćmy kapustnej

Zabiegi zwalczania ćmy kapustnej są liczne i powinny być stosowane kompleksowo. Należą do nich:

• Dokładne przyoranie resztek plonów i roślin na nawóz zielony. To na nich zimuje duża liczba poczwarek. Dorosłe motyle wiosną nie mogą wydostać się z ziemi.
• Kontrola chwastów, szczególnie wokół działek. Często są one siedliskiem szkodników.
• W przypadku porażenia ponad 10% roślin lub stwierdzenia na jednym krzaku więcej niż 4 gąsienic — należy zastosować oprysk krzaków insektycydami.

Uwaga

Ćma kapuściana ma ogromną liczbę wrogów, nie licząc zwykłych, takich jak ptaki, jaszczurki i ropuchy. Wiele gąsieniczników i os składa swoje jaja w ciele gąsienic tego motyla, a ich larwy niszczą samą gąsienicę, nie pozwalając jej się przepoczwarczyć. Czasami takie pasożyty niszczą do 90% gąsienic i poczwarek ćmy. Obecnie aktywnie opracowuje się biologiczne metody zwalczania ćmy przy pomocy takich owadów-pomocników.

Jednak znajomość ćmy kapuścianej z insektycydami trwa już bardzo długo, dlatego ich stosowanie coraz rzadziej jest skuteczne.

 

Środki do niszczenia szkodnika

Ćma kapuściana okazała się pierwszym szkodnikiem rolniczym, który wykształcił odporność na Entobakterynę — preparat na bazie bakterii chorobotwórczych dla ćmy. Nieco później odkryto populację piętnówki kapuścianej, również odpornej na ten środek.

To ciekawe

Już w latach 80. XX wieku ćma kapuściana wykształciła odporność na pyretroidy i pyretryny, a kilka lat później naukowcy odkryli populacje tej ćmy odporne na większość insektycydów stosowanych w rolnictwie.

Niemniej jednak, całkowicie odporne populacje ćmy występują rzadko. Dlatego w ogrodach przeciwko szkodnikowi można stosować Entobakterynę, Bitoksybacylinę, Lepidocyd, a także środki na bazie pyretroidów i pyretryn.

Dopiero jeśli stosowanie konkretnego preparatu nie przynosi oczywistego rezultatu, należy przejść na inny. Najprawdopodobniej już przy pierwszych próbach znajdzie się środek zdolny do zniszczenia ćmy.

Ważne jest, aby pamiętać, że właśnie powszechne i bezmyślne stosowanie insektycydów utwardziło ćmę i przyczyniło się do wykształcenia u niej oporności. Dlatego w walce ze szkodnikiem w pierwszej kolejności należy stosować metody agrotechniczne, a truciznami tylko je uzupełniać.

 

Przydatne wideo: jak chronić plony przed ćmą kapuścianą