Co ważne wiedzieć o alergii na ukąszenia owadów

Silnie wyrażona alergia na ukąszenia owadów to problem dotykający bardzo wielu osób. Zwalczanie go znacznie utrudnia fakt, że wysoka wrażliwość organizmu na ukąszenia utrzymuje się zwykle przez całe życie, a w wielu przypadkach objawy alergii mogą nasilać się z każdym kolejnym ukąszeniem.

Nierzadko u człowieka występuje dziedziczna predyspozycja do alergii. Niekorzystna sytuacja ekologiczna, stale rosnąca izolacja człowieka (zwłaszcza dziecka) od natury, a także niektóre choroby nasilają tę zaostrzoną wrażliwość na różne substancje, zwiększając tym samym prawdopodobieństwo wystąpienia wyraźnej reakcji alergicznej na ukąszenie praktycznie każdego owada.

Uwaga

Jady, ślina i inne wydzieliny owadów uważane są za silne alergeny. Czasami niebezpieczną reakcję alergiczną mogą wywołać nawet unoszące się w powietrzu chitynowe włoski, kawałki zewnętrznych powłok i odchody owadów.

Najczęściej jednak przypadki najcięższych alergii obserwuje się po ukąszeniach błonkoskrzydłych. W 7% przypadków są to pszczoły, nieco rzadziej osy, szerszenie, trzmiele i mrówki tropikalne. Znacznie rzadziej organizm gwałtownie reaguje na ukąszenia komarów, meszek, pcheł, pluskiew i innych nieparzących się owadów.

Zdjęcie przedstawia przykład silnej reakcji alergicznej na ukąszenie szerszenia:

Agresywne działanie jadu błonkoskrzydłych wynika ze specyfiki wchodzących w jego skład składników. Na przykład jad pszczeli zawiera następujące substancje:

• Melityna – ten związek aktywnie niszczy erytrocyty, powoduje ostry stan zapalny, skurcz mięśni i zaburzenia metabolizmu tkanek, zmniejsza krzepliwość krwi.
• Apamina – to białko wykazuje istotne podobieństwo do neurotoksyn jadu węża i skorpiona, silnie pobudza struktury układu nerwowego.
• Hialuronidaza – pomaga jadowi rozprzestrzeniać się po organizmie.
• Fosfolipaza A – nasila proces zapalny i stymuluje hemolizę erytrocytów.
• Histamina – rozszerza naczynia krwionośne, prowokuje wystąpienie stanu zapalnego.

Ponadto specyficzne białko wchodzące w skład jadu pszczelego powoduje, że komórki tuczne w dotkniętych tkankach uwalniają własną histaminę, która jest głównym aktywatorem procesów alergicznych.

Jad osy różni się obecnością substancji o nazwie kinina, która powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, skurcz mięśni gładkich i wywołuje ostry stan zapalny. Natomiast w jadzie różnych gatunków szerszeni znajduje się również acetylocholina, która spowalnia częstość skurczów serca, obniża ciśnienie tętnicze, kurczy mięśnie oskrzeli oraz nasila wydzielanie gruczołów oskrzelowych.

Uwaga

Na całym świecie z powodu reakcji alergicznych na ukąszenia owadów umiera trzy razy więcej ludzi niż z powodu ukąszeń węży, przy czym człowiek może umrzeć nawet po jednym ukąszeniu.

Reakcja na ukąszenia owadów krwiożerczych – pluskiew, pcheł, komarów i innych – wynika z obecności w ich ślinie specjalnych enzymów wywołujących alergię (na przykład substancji zapobiegających szybkiemu krzepnięciu krwi). Ponadto pchła często dosłownie wgryza się w skórę prawie po głowę, wprowadzając do rany dodatkowe drażniące substancje.

Na zdjęciu poniżej pokazano pchłę w momencie ukąszenia:

W ślinie dorosłych osobników pluskiew domowych znajduje się środek znieczulający, w wyniku czego ich ukąszenia są praktycznie bezbolesne i zwykle odkrywane dopiero rano. W ślinie owadów krwiożerczych czasami obecne są również czynniki wywołujące bardzo niebezpieczne choroby: malarię, dżumę, tularemię, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wąglik i inne.

 

Objawy i formy reakcji alergicznej na ukąszenia owadów

Siła reakcji alergicznej organizmu zależy od ilości i stopnia agresywności wprowadzonego alergenu, a także od ilości odpowiadających mu przeciwciał krążących we krwi człowieka. Z każdym kolejnym ukąszeniem owada tego samego gatunku miano przeciwciał (czyli ich stężenie) może wzrastać. W związku z tym będzie również wzrastać siła odpowiedzi organizmu.

Po ukąszeniu przez owada reakcja alergiczna czasami pojawia się natychmiast, a czasami w ciągu kilkudziesięciu minut, rzadko – godzin. Jeśli nie ma uczulenia na alergen, w miejscu uszkodzenia skóra czerwienieje, puchnie, pojawia się swędzenie. Objawy te zwykle trwają krótko i znikają bez śladu. Natomiast w przypadku uczulenia organizm reaguje znacznie silniej, a taka reakcja nie ogranicza się już do objawów miejscowych.

Fotografia reakcji alergicznej na ukąszenie pszczoły:

Zatem objawy alergii na ukąszenia owadów mogą znacznie różnić się charakterem i nasileniem. Na przykład objawy mogą być:

• Miejscowe – piekący ból, obrzęk skóry, opuchlizna lub stwardnienie, zaczerwienienie, swędzenie, wysypka;
• Uogólnione – pokrzywka, zapalenie spojówek, nieżyt nosa, osłabienie, gorączka z dreszczami lub bez, zawroty głowy, trudności w oddychaniu, obniżenie ciśnienia tętniczego, przyspieszony puls o słabym wypełnieniu, bóle serca, omdlenie.

Mogą również wystąpić stany zagrażające życiu, takie jak obrzęk naczynioruchowy (dawniej obrzęk Quinckego) i wstrząs anafilaktyczny.

Na zdjęciu pokazano przykład obrzęku naczynioruchowego:

Wysypka po ukąszeniach owadów również może znacznie różnić się intensywnością, wyglądem i lokalizacją. Może przybierać postać pęcherzy, guzków, plam rumieniowatych, nadżerek i innych odmian. W skomplikowanych przypadkach pojawia się wysypka krwotoczna, pęcherzowa lub martwicza.

Podczas drapania przez uszkodzoną skórę może wniknąć infekcja. Wówczas elementy skórne przekształcają się w krosty (pustuły), a czasami – w długo gojące się owrzodzenia.

Alergia na ukąszenia owadów może maskować się pod postaciami innych reakcji alergicznych, ponieważ wysypki skórne mogą być do siebie podobne. Dlatego w każdym konkretnym przypadku należy postarać się ustalić, co dokładnie wywołało wysypkę.



I jeszcze: Jakież to owady nie mieszkają w mieszkaniu – szczegółowy opis i zdjęcia. Aż strach... (artykuł ma ponad 40 komentarzy)

 

Alergia u dziecka: jak bardzo jest to niebezpieczne?

Często dzieci reagują na działanie alergenu silniej i dłużej niż dorośli (mimo że w niektórych przypadkach sytuacja wygląda odwrotnie). Plamy po ukąszeniach owadów u dzieci mogą utrzymywać się przez kilka dni.

Nierzadko ukąszenia owadów bardzo swędzą: z powodu uporczywego świądu dziecko czasami drapie skórę do krwi, ryzykując wprowadzenie infekcji, co może stanowić dodatkowe zagrożenie dla zdrowia.

Opinia

„W zeszłym roku latem mieliśmy fatalną sytuację. Wybraliśmy się na tydzień na Krym, do Ołeniwki, i tam Saszeńkę użądliła jakaś osa. Mówi, że była duża i cienka. Myślałam, że żartuje, bo ogólnie jest spokojnym chłopcem i nawet gdy go boli, nie będzie krzyczeć. Nagle zsiniał od krzyku, nie mogliśmy go utrzymać, miał wrażenie, że ma jakieś konwulsje. Straszny widok. Rękę natychmiast spuchło, tak że nie mógł jej zgiąć. Pojawiła się wysypka, przeniosła się na plecy i twarz. A dziecko przy tym machało rękami i krzyczało. Dobrze, że punkt medyczny był otwarty. Zanim go dowieźliśmy – minęło chyba dwadzieścia minut – zaczął mdleć, temperatura wzrosła. Lekarze coś wstrzyknęli, założyli kroplówkę, powiedzieli, że u dziecka wystąpił wstrząs anafilaktyczny i gdybyśmy się opóźnili, moglibyśmy go nie dowieźć. Później dowiadywałam się, co to za osy. Mówią, że nazywają się drożnicowate, brązowe i duże, a ich użądlenie jest najbardziej bolesne. Ostatecznie musieliśmy zostać na Krymie jeszcze tydzień, bo Saszeńkę wypuścili z punktu medycznego dopiero po pięciu dniach”.

Ilona, Woroneż

Poniżej na zdjęciu pokazano przykład silnego podrażnienia po ukąszeniach owadów u dziecka:

Przy wysokiej nadwrażliwości na jad owadów błonkoskrzydłych po ukąszeniu u dziecka może szybko rozwinąć się powikłana reakcja w postaci obrzęku naczynioruchowego i wstrząsu anafilaktycznego. Rodzice dziecka powinni zawsze mieć to na uwadze: w przypadku pojawienia się pokrzywki lub innych wyraźnych objawów skórnych po ukąszeniach owadów, a także przy wystąpieniu ogólnych objawów alergii, należy pilnie skonsultować się z lekarzem. Samoleczeniem w tym przypadku lepiej się nie zajmować, ponieważ wiele leków ma ograniczenia w stosowaniu u dzieci.

 

Jak niebezpieczna jest ostra postać alergii?

Pokrzywka powstała po ukąszeniach owadów to jeszcze nie najcięższy wariant objawów alergii. Znacznie bardziej niebezpieczne są objawy ogólnego zatrucia, gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego, uduszenie i zapaść – wszystko to może stanowić zagrożenie dla życia człowieka.

Najbardziej niebezpiecznymi powikłaniami alergii są wstrząs anafilaktyczny i obrzęk naczynioruchowy (obrzęk Quinckego).

Obrzęk naczynioruchowy, inaczej olbrzymia pokrzywka, to ostro powstały, rozległy obrzęk tkanek z dobrze rozwiniętą podskórną tkanką tłuszczową. Taki obrzęk jest spowodowany silnym wyrzutem do krwi substancji biologicznie czynnych, które powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększają ich przepuszczalność.

Bardzo niebezpieczny jest silny obrzęk krtani i języka – w takim przypadku istnieje wysokie ryzyko asfiksji, a osoba może umrzeć z powodu uduszenia. Również duże zagrożenie stanowi obrzęk mózgu, w wyniku którego mogą wystąpić objawy neurologiczne: drgawki i porażenia. W przypadku tych ciężkich reakcji na ukąszenia owadów, w leczeniu alergii pacjenta należy pilnie hospitalizować.

Na poniższym zdjęciu przedstawiono obrzęk naczynioruchowy (obrzęk Quinckego):

Wstrząs anafilaktyczny, który czasami rozwija się również po ukąszeniach owadów, powstaje w wyniku zaburzenia krążenia obwodowego i ośrodkowego pod wpływem substancji biologicznie czynnych, które w dużych ilościach są uwalniane do krwi (w szczególności serotoniny).

Poszkodowany staje się niespokojny. Występuje u niego duszność, zaburzenia oddawania moczu, pojawia się splątanie. Skóra staje się zimna, sinawa i wilgotna. Mogą dołączyć nudności, wymioty, biegunka.

W przypadku rozwijającego się wstrząsu anafilaktycznego podrażnienie skóry powstałe po ukąszeniu owada jest zazwyczaj bardzo wyraźne, towarzyszy mu silny ból i narastający obrzęk. Miejscowy świąd szybko rozprzestrzenia się na dużą powierzchnię ciała. Często dołącza się obrzęk krtani, skurcz oskrzeli i krtani, spada ciśnienie tętnicze. Bez odpowiedniego leczenia osoba może umrzeć w ciągu kilku minut lub godzin z powodu uduszenia i dołączającego się zapaści naczyniowej.

 

Leki przeciwalergiczne na ukąszenia owadów

Leki przeciwalergiczne stosowane po ukąszeniach owadów można podzielić na następujące grupy:

• Leki przeciwhistaminowe, czyli blokery receptora H1: I generacji – Difenhydramina, Diprazyna, Suprastyna, Tavegyl, Diazolina; II generacji – Astemizol, Terfenadyna; III generacji – Loratadyna (Klarytyna), Azelastyna.
• Stabilizatory komórek tucznych: Nedokromil, Ketotifen, Kromoglikan sodu.
• Glukokortykoidy: Prednizolon, Hydrokortyzon, Betametazon.
• Leki objawowe: adrenalina, Salbutamol, Fenoterol.

I jeszcze: Świece dymne na owady – szybko działająca, zabójcza rzecz... (artykuł ma ponad 10 komentarzy)

Spośród leków przeciwhistaminowych stosowanych obecnie przy ukąszeniach owadów najczęściej przepisywane są preparaty nowej generacji (II i III). Nie wykazują one działania kardiotoksycznego ani hepatotoksycznego, nie hamują ośrodkowego układu nerwowego, a ich działanie jest dłuższe.

Szerokie zastosowanie w alergiach, w tym przy ukąszeniach owadów, znalazł Klarytyna. Warto jednak zauważyć, że w niektórych przypadkach uzasadnione jest przepisanie leków I generacji, które działają krótko, ale ich efekt pojawia się szybciej.

Ważne:

Podczas przyjmowania jakichkolwiek leków, w tym Diazoliny, SupraStinu, Dimedrolu itp., należy pamiętać, że substancje lecznicze same w rzadkich przypadkach mogą wywoływać reakcje alergiczne, aż do obrzęku Quinckego.

W medycynie ludowej do łagodzenia podrażnień po ukąszeniach owadów stosuje się nalewkę z nagietka, sok z cebuli, babki lancetowatej i cytryny, a także roztwór sody oczyszczonej. Na ukąszenia komarów stosuje się nalewkę z lakonosu, ziele rdesty.

Odstraszają owady olejki eteryczne z goździków, anyżu, eukaliptusa i bazylii.

Łagodzeniu miejscowego stanu zapalnego po ukąszeniach owadów sprzyjają hydrokortyzon i inne glikokortykosteroidy stosowane miejscowo, na przykład w postaci maści.

 

Pierwsza pomoc w przypadku wystąpienia alergii na ukąszenie owada

W przypadku ukąszeń owadów błonkoskrzydłych (osy, szerszenie, pszczoły) należy natychmiast udzielić pierwszej pomocy, nie czekając na wystąpienie objawów alergii.

Czasami poszkodowanemu wydaje się, że nic strasznego się nie stało – pomyśli sobie, że osa (lub pszczoła) użądliła. I najczęściej rzeczywiście nic strasznego się nie dzieje. Jednak czasami reakcja alergiczna rozwija się tak gwałtownie, że liczy się każda minuta.

W przypadku użądlenia przez pszczołę należy jak najszybciej pęsetą usunąć żądło, ponieważ związany z nim woreczek jadowy nadal się kurczy i wstrzykuje jad pod skórę. W przypadku ukąszeń os i szerszeni nie należy szukać żądła – owady te nie pozostawiają go w ranie i mogą żądlić wielokrotnie.

Nie później niż 1 minutę od momentu ukąszenia skuteczne może być odsysanie jadu z ranki (należy robić to krótko, również nie dłużej niż 1 minutę, koniecznie wypluwając).

Następnie trzeba spowolnić wchłanianie jadu do krwi, a także przyczynić się do zmniejszenia miejscowego obrzęku alergicznego po ukąszeniu owada. W tym celu na miejsce ukąszenia należy przyłożyć zimno, na przykład worek z lodem.

Jeśli osoba jest skłonna do silnej alergii na ukąszenia owadów i wie o tym, ale tak się zdarzyło, że nie ma przy sobie autostrzykawki z adrenaliną (zazwyczaj alergicy noszą ją zawsze przy sobie), warto podjąć dodatkowe środki. W przypadku ukąszenia w nogę lub rękę, na kończynę zakłada się opaskę uciskową – pozwoli to zyskać czas, a jad nie będzie mógł rozprzestrzenić się po organizmie z krwią. Należy pilnie wezwać pogotowie.

Swędzenie i wysypkę po ukąszeniu owada pomagają zmniejszyć specjalne preparaty: mogą to być spraye i maści zawierające pantenol, żel Fenistil, maści hormonalne typu Advantan i Hydrokortyzon, specjalne balsamy po ukąszeniach owadów dla dzieci z serii Gardex i Mosquitall.

Przy udzielaniu pierwszej pomocy nie należy:

• Spożywać alkoholu – aby uniknąć rozszerzenia naczyń krwionośnych i przyspieszenia wchłaniania jadu do krwi.
• Chłodzić miejsce ukąszenia surową ziemią lub gliną – w ten sposób można wprowadzić infekcję, w tym zarazić się groźnym dla życia tężcem.
• Próbować wycisnąć jad z ranki – taki masaż będzie jedynie prowokować przyspieszone rozprzestrzenianie się jadu do sąsiednich tkanek.
• Stosować Diprazynę i inne blokery H1-histaminowe pierwszej generacji w przypadku ciężkich reakcji alergicznych. Są one mało skuteczne wobec histaminy, a przy tym mogą gwałtownie obniżyć ciśnienie tętnicze, co jeszcze bardziej pogorszy sytuację.

 

Co robić w przypadku poważnych konsekwencji?

Leczenie powikłanych reakcji alergicznych powinno być prowadzone przez lekarza.

W fazie przedszpitalnej w leczeniu ostrego zwężenia krtani i normalizacji ciśnienia tętniczego stosuje się wziewne glikokortykosteroidy przez nebulizator (0,25 mg budezonidu w stadium wyrównanym, 0,5 mg w stadium subkompensowanym, 1 mg w zwężeniu krtani III stopnia). Maksymalna liczba inhalacji – 3 w odstępach 20-minutowych.

W przypadku powikłań po ukąszeniach owadów, gdy terapia wziewna jest nieskuteczna lub gdy nie ma dostępu do nebulizatora, stosuje się suprastynę domięśniowo lub doustnie (w przypadku zwężenia wyrównanego). Glikokortykosteroidy ogólnoustrojowe (prednizolon) podaje się dożylnie, a adrenalinę podskórnie.

W celu przerwania napadu duszności można zastosować Berodual lub Salbutamol – przez inhalator lub nebulizator.

Należy pamiętać, że gdy po ukąszeniu owada pojawią się pierwsze objawy ciężkiej postaci alergii, poszkodowanego należy jak najszybciej przewieźć do szpitala (warto również skonsultować telefonicznie, jak udzielić pomocy). Jeśli osoby w otoczeniu nie mają doświadczenia w udzielaniu pierwszej pomocy, należy położyć poszkodowanego na plecach, podkładając pod głowę wałek z odzieży, zapewnić mu picie i nie podawać leków, co do których nie ma pełnej pewności. W wielu przypadkach ostrej alergii to właśnie nieprofesjonalne działania ochotniczych pomocników przyczyniają się do pogorszenia sytuacji, dlatego najlepszym rozwiązaniem jest jak najszybsze dostarczenie poszkodowanego do lekarza.

 

Przydatny film o alergii na ukąszenia owadów: komentarz eksperta

 

Jak ochronić się przed ukąszeniami owadów latem i co robić, gdy już do nich dojdzie