O ukąszeniach pcheł u człowieka i ich potencjalnym zagrożeniu

Jakkolwiek małe są pchły, gryzą bardzo boleśnie. Nawet stosunkowo duże w porównaniu z nimi żarłoczne pluskwy nie wywołują takich odczuć, jakie mogą sprawić małe skaczące krwiopijce.

Naukowcy już dawno ustalili, dlaczego ukąszenia pcheł są tak bolesne i widoczne na ciele człowieka: okazuje się, że pasożyty te nie wprowadzają do rany substancji znieczulającej. To właśnie dzięki takiemu naturalnemu środkowi przeciwbólowemu ukąszenia kleszczy i pluskiew odczuwalne są dopiero po pewnym czasie, w którym pasożyt zdąży już napić się krwi i uciec. Natomiast pchły w ogóle się nie maskują: wydaje się, że w ogóle nie martwią się o to, by pozostać niezauważonymi.

Jak się okazuje, powodem tego jest wysoka odporność pcheł na swoje ofiary. Rzeczywiście, ani pies, ani kot, ani żadne inne zwierzę nie jest w stanie złapać maleńkiego pasożyta w sierści (choć próbują).

A nawet człowiek, złapawszy pchłę, może ją rozgnieść tylko dzięki paznokciom – pchły mają bardzo twardy pancerz chitynowy, który chroni owada przed mechanicznym uciskiem. Dlatego właśnie te krwiopijce nie przejmują się tym, by pozostać niezauważonymi, a ich ukąszenia są bolesne – natura nie wyposażyła ich w mechanizm maskowania procesu ukąszenia, ponieważ nie jest on potrzebny.

Ukąszenia pcheł u ludzi mają charakterystyczne objawy, dzięki którym można określić ich przyczynę, nawet nie znajdując samych pasożytów.

 

Wygląd i objawy ukąszeń pcheł

Ugryzienie pchły wygląda zewnętrznie tak samo, jak większość ukąszeń owadów: niewielkie zaczerwienienie z twardawym obrzękiem. Samego miejsca nakłucia skóry zwykle nie widać ze względu na bardzo mały rozmiar otworu i elastyczność skóry.

Natomiast w tym samym miejscu widoczny jest niewielki wylew krwawy. Z tego powodu ukąszenia owadów podczas wycieczek przyrodniczych lub pieszych wędrówek często mylone są z podrażnieniami spowodowanymi przez różne kłujące rośliny.

Na następnym zdjęciu widoczne są charakterystyczne świeże ślady po ugryzieniach pcheł, a poniżej – zdjęcie ukąszeń po kilku godzinach:

Jak wyglądają ugryzienia pcheł, można szczegółowo obejrzeć na kilku kolejnych zdjęciach:

Spośród często kąsających człowieka gatunków pcheł najmniej wyraźne ślady po ugryzieniach pozostawiają pchły kocie. Ugryzienia pcheł kocich u człowieka przestają swędzić zazwyczaj w ciągu godziny, a zaczerwienienia w ich miejscu znikają w ciągu jednego-dwóch dni.

Najbardziej wyraźnymi objawami ugryzień pcheł u człowieka są następujące cechy:

• ostry, kłujący ból w momencie samego ugryzienia – sprawia wrażenie, jakby w miejsce ukąszenia wbito zwykłą medyczną strzykawkę;
• dość silne swędzenie po ugryzieniu, bardziej nasilone niż swędzenie po ugryzieniu komara;
• lokalizacja ugryzień: owady gryzą głównie nogi poniżej kolan, a atakując śpiącego człowieka, docierają do pach;
• charakterystyczne serie ugryzień – często jeden owad gryzie kolejno w kilku miejscach oddalonych od siebie o 1-2 cm.

Na zdjęciu poniżej przedstawiono charakterystyczną serię ugryzień pcheł:

Pod względem ostatniej cechy ugryzienia pcheł i pluskiew są do siebie podobne i wielu turystów z tego powodu myli je ze sobą. Niemniej jednak dla pcheł charakterystyczna jest para lub kilka ugryzień, a i tak można je zauważyć dopiero po nocnym ataku pasożytów – mało który podróżnik na jawie wytrzyma dwa ugryzienia pod rząd. Natomiast dla pluskiew domowych bardziej typowe są długie ścieżki z licznych ugryzień na ciele.

Opinia

„Nigdy bym się nie dowiedział, że pogryzły mnie pchły, gdyby nie zdjęcia chłopaków z innej grupy biwakowej. Myślałem, że to pokrzywa mnie oparzyła, a dopiero później zwróciłem uwagę na kilka ukłuć w linii. Rzeczywiście, tak gryzą pchły lub pluskwy. Ale na biwaku mieszkaliśmy tylko w namiotach, a w nich pluskwy nie mogły się pojawić. Nie myślałem wcześniej, jak bolesne są ukłucia pcheł. Naprawdę swędzą bardziej niż oparzenia pokrzywą”.

Ilja, Sewastopol

To ciekawe

W zależności od gatunku owada, ukłucia pcheł wyglądają inaczej. Pasożyty kocie i szczurze są bardzo małe, a ich ukłucia przypominają drobną wysypkę, często myloną z alergią na rośliny. Natomiast ukłucia pcheł pasożytujących na zwierzętach kopytnych wywołują bolesne obrzęki, porównywalne z ukłuciami pszczół.

Najczęściej człowieka gryzie pchła ludzka. Pozostawia ona w miejscu ukłucia czerwony obrzęk wielkości oparzenia papierosem.

Uwaga

Nauka nie zna takich gatunków jak pchła domowa czy pchła pościelowa. Pod tą zbiorczą nazwą potocznie rozumie się wszelkie przedstawiciele rodziny, które mogą znaleźć się w mieszkaniu człowieka — w bloku, domu lub tymczasowym lokalu. A objawy ukłuć tych pasożytów będą takie, jakie są charakterystyczne dla konkretnego gatunku biologicznego.

Liczne ukłucia pcheł ludzkich często prowadzą do uogólnionej reakcji organizmu, uważanej przez lekarzy za odrębną chorobę skóry.

 

Patogeneza reakcji organizmu na ukłucia

Główne skutki ukłuć pcheł dla człowieka związane są z toksycznym działaniem enzymów, które pasożyt wprowadza do rany ze śliną. Głównym zadaniem tych enzymów jest zapobieganie krzepnięciu krwi. W rezultacie po wstrzyknięciu śliny do rany, krew cienkim strumieniem, prawie samoczynnie, wypełnia żołądek owada.

Dzięki elastyczności ludzkiej skóry, po odczepieniu się pchły od miejsca ukłucia, ściany otworu wykonanego przez nią zbliżają się do siebie, a krew z miejsca ukłucia nie wypływa. Jednak pod skórą może wystąpić punktowy wylew krwi, a w miejscu ukłucia powstaje mały krwiak.

Uwaga

Jeśli ukłuć pcheł na niewielkim obszarze skóry jest zbyt wiele, liczne drobne wylewy krwi mogą prowadzić do rozwoju plamicy ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami.

Przez pierwsze kilka godzin w miejscu ukłucia utrzymuje się widoczny pęcherz, który dość szybko się wchłania. Mikrowylewy krwi pod skórą utrzymują się długo, a przez kilka dni pogryziona osoba może chodzić ze śladami ukłuć.

Różni ludzie mają różną wrażliwość na ukłucia pcheł. U jednych swędzenie i obrzęk w miejscu ukłuć mijają w ciągu pół godziny, u innych w miejscu ukłucia mogą rozwinąć się zmiany skórne: stwardnienie, zgrubienie, długotrwałe zaczerwienienie.

Zespół takich objawów nazywa się pulikozą — chorobą skóry wywoływaną wyłącznie przez ukłucia pcheł. Charakterystyczny wygląd podrażnień pulikozowych można zobaczyć na następującym zdjęciu:

Opinia

„Mam dziwną reakcję na pchły. Ich ukąszenia nawet nie czerwienieją – pozostają tylko małe punkciki w miejscu, gdzie owad ukąsił. Ale wystarczy trochę to miejsce podrapać, a nagle pojawia się ogromna plama o średnicy około 20 centymetrów, bardzo gęsta i czerwona. I swędzi, zaraza. Jeśli nie dotykać jej przez pięć minut, przechodzi…”

Alena, Mińsk

Charakterystyczne, że przyczyną pulikozy prawie zawsze jest pchła ludzka. Natomiast ukąszenia pcheł kocich najczęściej, nawet u dzieci, przechodzą szybko i bez śladu.

Uwaga

Pchły nie mają preferencji co do tego, którego człowieka ugryźć. Zazwyczaj atakują pierwszą napotkaną osobę. Przekonanie, że owady gryzą tych, którzy mają cieńszą skórę, jest błędne. Po prostu ludzie z grubszą i twardszą skórą często w ogóle nie zauważają ich ukąszeń. Istnieje teoria, że pchły z większym prawdopodobieństwem atakują osoby o cieńszej skórze, ponieważ zapach krwi w naczyniach krwionośnych jest lepiej wyczuwalny przez owady. Nie ma jednak eksperymentalnych dowodów na to przypuszczenie.

Czasami pulikoza może przerodzić się w złożone zapalenia skóry. Jednak taki rozwój wypadków jest niezwykle rzadki i charakterystyczny tylko dla przypadków ciągłych i obfitych uszkodzeń. W rzadkich przypadkach, i to zwykle tylko przy bardzo licznych ukąszeniach owadów u małych dzieci, może wystąpić anemia i zmiany w składzie krwi.

Jeszcze poważniejszą i zwykle wymagającą leczenia jest reakcja alergiczna organizmu na ukąszenia pcheł. Ale o niej warto porozmawiać osobno.

 

Alergia na ukąszenia pcheł

Reakcję alergiczną wywołuje właśnie ślina owada, bogata w specjalne enzymy. Taka reakcja rozwija się przy nadwrażliwości człowieka na ukąszenia pcheł lub owadów w ogóle.

Uwaga

Najczęściej na alergię na ukąszenia pcheł cierpią dzieci w wieku do 12 lat. To one mogą stać się sygnalizatorami, że w domu są te owady: dorośli mogą regularnie podlegać ukąszeniom podczas snu, ale ich nie czuć. Na zdjęciu widać fragment skóry na nodze dziecka pogryzionego przez pchły:

Najczęstszymi objawami alergii na ukąszenia pcheł są:

• podwyższenie temperatury ciała do +40°C
• niepokój
• problemy z oddychaniem
• gorączka
• biegunka.

W przypadku nadwrażliwości człowieka na ukąszenia owadów może rozwinąć się wstrząs anafilaktyczny.

W przypadku pojawienia się objawów alergii należy natychmiast udać się do lekarza. Zazwyczaj w takich przypadkach przepisuje się leki przeciwhistaminowe i uspokajające, a przy nasilonym swędzeniu podaje się leki przeciwbólowe i uspokajające.

 

Możliwe powikłania po ukąszeniach pcheł

Ale nawet alergia i pulikoza nie są najpoważniejszymi konsekwencjami ukąszeń pcheł. Najgroźniejsze są choroby, których patogeny przenoszą te pasożyty.

Na przykład największa epidemia w historii ludzkości, która zdziesiątkowała jedną trzecią populacji Europy w średniowieczu – epidemia dżumy dymieniczej – powstała właśnie z powodu pcheł, które przybyły do włoskich portów na statkach w sierści szczurów.

Dzisiaj naturalne populacje gryzoni – myszoskoczków, susłów i skoczków – są głównymi naturalnymi rezerwuarami czynnika wywołującego dżumę. To właśnie pasożyty bytujące na tych zwierzętach są zdolne przenieść straszną infekcję ze zwierząt na człowieka.

Na zdjęciu – skoczek pustynny, główny nosiciel dżumy w Azji Środkowej:

Nie mniej groźne są inne czynniki zakaźne przenoszone przez pchły:

• bakterie Salmonella i Francisella tularensis (wywołujące tularemię)
• riketsje – patogeny tyfusu
• wirus zapalenia mózgu
• trypanosomy
• przetrwalniki wąglika.

Łącznie naukowcy zidentyfikowali na różnych gatunkach pcheł aż do 200 patogenów śmiertelnie niebezpiecznych chorób. Biorąc pod uwagę, że same te gatunki są w życiu codziennym praktycznie nie do odróżnienia, ugryziony człowiek nigdy nie może wiedzieć, jaką infekcję złapie wraz z kolejnym pasożytem.

Bardzo ważne jest, aby pod żadnym pozorem nie drapać ukąszeń pcheł. Uszkodzenie skóry i otwarcie kanału, przez który pasożyt się odżywiał, stwarza ryzyko wtórnego zakażenia rany infekcją.

Najczęściej podrapane ranki zaczynają ropieć i powodują jeszcze bardziej bolesne odczucia niż same ukąszenia. Zamiast takiego drapania, znacznie rozsądniej jest natychmiast prawidłowo opatrzyć uszkodzenia spowodowane przez owady.

 

Jak leczyć ukąszenia pcheł

Aby maksymalnie odkazić ukąszenia pcheł i zmniejszyć bolesne odczucia przy ich wystąpieniu, należy:

• przetrzeć miejsca ukąszeń ciepłą wodą z mydłem antyseptycznym;
• w przypadku silnego zajęcia skóry, osuszyć miejsca ukąszeń wodnym roztworem octu lub kwasku cytrynowego;
• nasmarować ukąszenia balsamem lub żelem antyseptycznym. Doskonale nadaje się Boro-Plus lub balsam kalaminowy;
• przy silnym swędzeniu zastosować na miejsca ukąszeń Hydrokortyzon – pomaga on uśmierzyć ból.

Jednak głównym przepisem na pozbycie się ukąszeń pcheł jest usunięcie samych pasożytów z mieszkania lub domu oraz zapobieganie ich ukąszeniom na łonie natury. Oba te zadania mogą dziś być z powodzeniem rozwiązane nawet przez osobę bez specjalistycznego przygotowania, a takie podejście pozwoli najskuteczniej zabezpieczyć się przed ukąszeniami pcheł.

 

Inwazja pcheł w bloku

 

5 zasad wyboru firmy do zwalczania pcheł