Pchły ludzkie

Pchły to pasożyty bez szczególnie wąskiej specjalizacji w wyborze swojej ofiary. Człowieka gryzą tak samo, jak inne zwierzęta, chociaż większość gatunków pcheł jednak woli gryźć swoich naturalnych żywicieli.

Na przykład, dla pchły psiej to właśnie pies i blisko spokrewnione z psami gatunki zwierząt – lisy i wilki – są najbardziej odpowiednie. A pchły u ludzi pojawiają się wtedy, gdy właśnie dwunożny żywiciel znajdzie się w pobliżu głodnego owada.

Niewielu wie, ale istnieje również prawdziwa pchła ludzka. Ta, dla której głównym i najbardziej preferowanym źródłem pożywienia jest właśnie człowiek. Owad ten niewiele różni się wyglądem i trybem życia od swoich krewnych, ale tak jak inne skaczące pasożyty, nie żyje stale na człowieku.

To ciekawe

Często spotykane błędne przekonanie: niektórzy myślą, że pchły żyją na człowieku lub zwierzętach stale. W rzeczywistości tak nie jest. Cykl życiowy pchły nie zakłada jej stałego przebywania na ciele żywiciela, a larwy pcheł w ogóle rozwijają się nie na powierzchni ciała stałocieplnych.

 

Pchła ludzka i jej ukąszenia: szczegółowy opis

Pchły ludzkie są dość duże w porównaniu do swoich krewnych (innych gatunków pcheł). Długość ciała dorosłego owada wynosi około 3 mm. Przy takich gabarytach pasożyt może skakać na odległość do pół metra.

Na przedstawionych poniżej zdjęciach widać dorosłe pchły ludzkie: dobrze widoczny jest ciemnobrązowy kolor ich ciała i widać, że nie mają skrzydeł.

Od innych pasożytów człowieka różnią się spłaszczonym bocznie ciałem: taka forma pomaga im łatwo poruszać się wśród włosów na głowie i nie zostać zgniecionymi podczas łapania lub czesania ugryzień.

Uwaga

Wszy i pchły u ludzi często występują w podobnych miejscach — tam, gdzie ciało jest pokryte włosami. Jednak wszy są bardzo mało ruchliwe i siedzą głównie na włosach, a pchły są praktycznie nieuchwytne i poruszają się po skórze.

Pchły ludzkie od psich lub kocich gołym okiem praktycznie nie można odróżnić. Tylko entomolog może na powiększonym zdjęciu lub pod mikroskopem odróżnić jeden gatunek od drugiego.

Na pierwszy rzut oka pchły ludzkie wyglądają jak małe brązowe ziarna na ciele lub na podłodze. Owady zdradza ruch. Człowiek nie jest w stanie zobaczyć pchły w momencie skoku: wzrok zauważa tylko obecnego w jednym miejscu owada, a w następnej chwili — jego zniknięcie.

To ciekawe

Wygląd zewnętrzny pcheł ludzkich został szczegółowo zbadany już w średniowieczu. Istnieją liczne obrazki przedstawiające te owady, wzmianki o nich w pracach naukowców. Podobnie jak pluskwy, te pasożyty niepokoiły człowieka szczególnie silnie, i dlatego przyciągały do siebie baczną uwagę przez wszystkie czasy.

Larwy pcheł osoby nieświadome często mylą z larwami much. Są bardzo małe — kilka milimetrów długości — białe, mają robakowaty kształt ciała i żyją głównie w stertach pozostałości organicznych.

Na zdjęciu poniżej przedstawiona jest larwa pchły przy wielokrotnym powiększeniu:

Dorosłe pchły żywią się wyłącznie krwią stałocieplnych zwierząt. Istnieje tylko kilka gatunków tych pasożytów zdolnych do spożywania również krwi gadów. Głównym żywicielem pchły ludzkiej jest właśnie człowiek, ale w jego braku z powodzeniem atakuje psy i koty.

Na zdjęciu widać owada żerującego: z powodu braku specjalnego ryjka musi zagłębiać swoją głowę głęboko w powłoki ciała żywiciela:

Dorosły owad większość swojego życia spędza w ukrytych miejscach, znajdujących się jak najbliżej miejsc stałego przebywania człowieka. Tam pasożyty się rozmnażają i tam rozwijają się ich larwy, odżywiające się gnijącymi resztkami organicznymi lub odchodami dorosłych pcheł.

Gdy poczują głód, pchły skaczą na ludzi lub pojawiające się w pobliżu zwierzęta, przekłuwają skórę i ssą krew z naczynia krwionośnego. Po nasyceniu pasożyt natychmiast stara się opuścić ciało żywiciela. W zasadzie owady te nie żyją na ciele człowieka (w przeciwieństwie np. do wszy), a stwierdzenie „pchły u ludzi” i pytanie „czy pchły występują u ludzi?” nie są do końca poprawne.

To ciekawe

Z ewolucyjnego punktu widzenia pchły jako pasożyty stanowią dla naukowców duże zainteresowanie. Jeśli inne pasożyty, takie jak pluskwy, nauczyły się dzięki specjalnym enzymom czynić swoje ukąszenia bezbolesnymi, to pchły „nie martwią się” o to: ich ukłucia są bardzo i bardzo odczuwalne. Za to człowiek nie jest w stanie zmiażdżyć palcami nawet najedzonej pchły: tutaj dobór naturalny pomógł pasożytom stać się mało podatnymi na uszkodzenia dzięki utracie skrzydeł i spłaszczeniu ciała.

Dorosła pchła żyje średnio kilka miesięcy, choć teoretycznie może dożyć do półtora roku. Według obliczeń naukowców, w ciągu swojego życia jeden owad może stać się rodzicem dla 500 bezpośrednich potomków i kilkudziesięciu tysięcy „wnuków” i „prawnuków”.

To ciekawe

Sądząc z danych paleologicznych, przed pojawieniem się człowieka na Ziemi pchły ludzkie zamieszkiwały tereny dzisiejszej Ameryki Południowej i pasożytowały na tamtejszych świniach i dużych gryzoniach.

Pchła ludzka jest bardzo podobna do innych swoich krewnych pod względem wszechstronności: może atakować wiele stałocieplnych zwierząt. Podobnie jak inne gatunki tych pasożytów swobodnie przeskakuje na człowieka. Dlatego spotkawszy na swoim ciele pchłę, nigdy nie można jednoznacznie stwierdzić, że jest to właśnie pchła ludzka.

 

Jakie inne pchły atakują ludzi

Oprócz pchły ludzkiej, potencjalnie na człowieka może atakować ponad 1500 gatunków tych pasożytów – prawie wszystkie te, które nie są ściśle przypisane do konkretnych gatunków ssaków i ptaków.

Najczęściej człowieka gryzą następujące rodzaje pcheł:

• kocie – najpowszechniejsze
• psie
• szczurze (przenosiciele dżumy w średniowieczu)
• królicze, atakujące najczęściej w naturze.

Wszystkie te owady skaczą na ludzi, gdy nie ma w pobliżu ich typowych żywicieli. Na przykład pchły królicze najczęściej gryzą myśliwych, którzy znajdą się w pobliżu nor w kolonii królików.

Uwaga

Myśliwi czasami mówią, że zostały pogryzione przez pchły ziemne. W rzeczywistości pchły ziemne nie gryzą ludzi: tak nazywane są nawet nie pchły, ale małe roślinożerne chrząszcze, szkodzące polom i ogrodom. Myśliwych natomiast zwykle gryzą pchły z lisich lub króliczych nor.

Najbardziej bolesne ukąszenia dla człowieka powodują pchły pasożytujące na dużych roślinożernych zwierzętach. Według zeznań poszkodowanych, ukąszenia dużych – do 5 mm – pcheł łosich są bardziej bolesne niż nawet ukąszenia pszczół.

 

Jakie zagrożenie stanowią pchły dla człowieka

Najczęstszym skutkiem ukąszeń pcheł jest pulikoza – zespół objawów przypominających alergię:

• obfite, ciągłe wysypki w okolicy ukąszeń
• zapalenia samych ukąszeń, czasami ropienie
• pojawienie się owrzodzeń w jamie ustnej i gardle
• powiększenie węzłów chłonnych
• podwyższona temperatura ciała
• bóle głowy, drażliwość, bezsenność.

Jednak znacznie bardziej niebezpieczne dla ludzi są pchły, ponieważ są potencjalnymi przenosicielami robaków pasożytniczych i patogenów następujących chorób: dżumy, wąglika, zapalenia mózgu, trypanosomozy. Naukowcy odkryli w organizmach różnych gatunków tych pasożytów ponad 200 wirusów, bakterii i pierwotniaków, zdolnych wywoływać śmiertelnie niebezpieczne choroby człowieka.

Oczywiście nie każde ukąszenie pcheł sprawi, że zachorujesz na taką chorobę. Ale zawsze trzeba pamiętać o potencjalnym zagrożeniu związanym z takimi ukąszeniami.

 

Środki ochrony przed pchłami

Walka z pchłami to zawsze pozbywanie się ich z mieszkania lub domu. Nie ma sensu łapać i niszczyć pasożytów na sobie, to nie pomoże.

Można pozbyć się pcheł ludzkich w mieszkaniu na różne sposoby:

• wytruć pomieszczenie specjalnym insektycydowym aerozolem. Dobrze sprawdziły się pod tym względem aerozole Raptor, Raid, Combat, a także środek na owady Palacz.
• Stosować insektycydowe proszki o działaniu kontaktowym. Pomogą one pozbyć się również larw pcheł.
• Można wezwać ekipę do zwalczania pasożytów – jest to najbardziej niezawodny, ale i kosztowny sposób na pozbycie się pcheł.

Osobno należy wspomnieć o larwach pcheł. Do ich zniszczenia dobrze nadają się specjalne proszki, stosowane do zwalczania karaluchów (na przykład proszek «Czysty Dom», preparat «Pyrethrum» i inne).

Po pozbyciu się owadów z mieszkania ważne jest utrzymywanie czystości w pomieszczeniu i przestrzeganie środków zapobiegających przedostawaniu się do niego pasożytów.

Leczenie ukąszeń pcheł ludzkich polega na przemywaniu ran mydłem antyseptycznym oraz roztworami alkoholowymi – zielenią brylantową lub jodyną. W przypadku rozwoju pulikozy lub alergii leki do leczenia ukąszeń może przepisać wyłącznie lekarz. Mogą to być leki przeciwhistaminowe, środki uspokajające oraz leki stosowane w leczeniu objawowym.

Uwaga

Nie ma specjalnego szamponu przeciw pchłom dla ludzi. Szampony owadobójcze dla zwierząt domowych są produkowane, ponieważ w ich gęstej sierści owady mogą przetrwać nawet po kąpieli.

Natomiast ochrona przed pasożytami w warunkach polowych może być konieczna. W tym celu można użyć popularnych sprayów na owady. Dobry spray przeciw pchłom dla ludzi musi zawierać odpowiednią ilość substancji DEET – silnego repelentu owadów.

Wśród najpopularniejszych sprayów, które mogą odstraszyć pchły, można wymienić następujące:

• Off! Extreme, znany środek przeciw komarom i moskitom
• Biban – niezawodny środek przeciwko prawie wszystkim krwiopijnym owadom
• Gall-Rat
• Gardex, dobrze sprawdzony w testach w warunkach północnej tajgi.

Uwaga

Spraye są skuteczniejsze od maści w walce z pchłami. Dzięki swojej ruchliwości pchły mogą wskakiwać na różne części skóry, które łatwiej jest spryskać sprayem niż smarować maściami lub żelami.

I oczywiście w ochronie przed pchłami pomoże zwykła przezorność. Nie głaskać brudnych bezpańskich zwierząt, rzadziej odwiedzać pomieszczenia niespełniające norm sanitarnych, a podczas wyjazdów na łono natury mieć ze sobą odzież z długimi rękawami – to wszystko wystarczy, aby zabezpieczyć się przed krwiopijcami.

 

Przydatny film: jak pozbyć się pcheł w mieszkaniu

 

Wykonujemy prostą pułapkę na pchły własnoręcznie