Larwy os różnią się od dorosłych owadów mniej więcej tak, jak gąsienice różnią się od motyli. A powodem tego jest tak zwana całkowita metamorfoza, charakterystyczna dla wszystkich os i ich krewnych: mrówek, pszczół, trzmieli, gąsieniczników. Podczas gdy dorosły osobnik to ruchliwy, dość agresywny i silny owad, larwa osy jest przeciwnie, mało ruchliwa i niezdolna do samodzielnego odżywiania się i dbania o siebie.
Taka sytuacja jest korzystna z ekologicznego punktu widzenia: dorosłe osy i ich larwy odżywiają się różnym pokarmem, zajmując tym samym różne pozycje w łańcuchach pokarmowych. Natura zadbała o to, aby dorosłe osy i ich potomstwo nie konkurowały ze sobą o pożywienie i jak najpełniej wykorzystywały zasoby pokarmowe na terytoriach, na których żyją.
To ciekawe
Różnica w diecie os na różnych etapach rozwoju doszła do tego, że larwy wielu z nich w ogóle nie są w stanie trawić pokarmu roślinnego – w ich przewodzie pokarmowym brakuje enzymów, które mogłyby go rozkładać.
Larwy różnych gatunków os różnią się od siebie znacznie mniej niż od dorosłych osobników swojego gatunku. Jednak ze względu na różnice w wielkości między poszczególnymi gatunkami larwy mogą przy porównaniu przypominać Dawida i Goliata.
Ciekawe zdjęcie — gigantyczny szerszeń azjatycki zjada larwy os papierowych:
A teraz przyjrzyjmy się bliżej larwom os (zwłaszcza że w rzeczywistości może to być dość niebezpieczne).
Wygląd, rozmiary i ubarwienie larw os
Larwy większości gatunków os wyglądają podobnie, a różnice w ich wyglądzie polegają głównie na rozmiarach.
Larwa ma grube, zaokrąglone w przekroju poprzecznym ciało, na którym wyraźnie widać kilka segmentów. Wcale nie przypomina smukłego dorosłego owada z cienką talią. Nogi larwy są zwykle zredukowane, a poruszać się może tylko wijąc się (z reguły przyszłe drapieżniki na tym etapie rozwoju nie potrzebują dalekich przemieszczeń).
Na zdjęciu larwy osy pospolitej (papierowej), już gotowe do przepoczwarczenia. Ich długość jest teraz nieco mniejsza niż długość dorosłego owada, za to grubość ciała jest znacznie większa niż u smukłych rodziców:
Larwy większości os mają białe lub jasnożółte ubarwienie. Dzięki temu, że dorosłe owady chronią potomstwo i chowają je w dobrze zamaskowanych gniazdach, ich larwy nie potrzebują ubarwienia ochronnego.
Na zdjęciu larwa osy ziemnej zjadająca sparaliżowanego przez matkę pająka:
Głowa larwy osy jest tak mała, że ledwo można ją dostrzec na przednim końcu tułowia. W zasadzie większą część głowy zajmują szczęki, umożliwiające jedzenie pokarmu zwierzęcego, który wprawdzie jest miękki, ale jednak wymaga przeżucia.
Czym żywią się larwy os
Choć może to dziwić, larwy os, mimo swojej niezdarności, są owadożerne, tyle że nie polują samodzielnie, a żywią się tylko tymi owadami, które przynoszą im dorosłe osobniki. Różnica w sposobach odżywiania u różnych gatunków polega głównie na tym, czy larwy żywią się same, czy są karmione.
Karmieniem potomstwa zajmują się osy społeczne:
- papierowe;
- szerszenie europejskie i azjatyckie;
- osy-polybiny w USA.
U nich larwy prawie nie poruszają ciałem, mogą tylko obracać głową, wystającą z komórki plastra.
Dorosłe osy tych gatunków żywią się nektarem kwiatów, słodkimi sokami jagód i owoców, natomiast dla dorastającego pokolenia łowią owady, przeżuwają je i podają w postaci papkowatej masy.
To ciekawe
Larwy os społecznych nie wydalają odchodów, gromadząc je w swoim ciele aż do wyklucia się z poczwarki. Po opuszczeniu przez młodą osę komórki plastra, robotnice usuwają stamtąd wszystko, co pozostawiła „dziedziczka”.
Na zdjęciu – głowa larwy osy pod dużym powiększeniem:
U większości os samotnic samica przygotowuje dla larw małe gniazdo w postaci norki w ziemi lub małego papierowego schronienia przymocowanego do pionowej powierzchni. Do tej komory samica przynosi sparaliżowanego, ale nie zabitego jadem owada i składa na nim jajo. Wykluta z jaja larwa osy powoli zjada owada, zaczynając od tych organów, których utrata nie prowadzi do natychmiastowej śmierci ofiary.
U niektórych takich os samica jednorazowo przynosi ofiarę, składa jajo i zatyka norkę. U innych dorosły osobnik może od czasu do czasu odwiedzać gniazdo i przynosić dodatkowe owady.
To ciekawe
Lista istot, którymi osy mogą karmić swoje potomstwo, jest niezwykle długa. Gatunki społeczne są pod tym względem uniwersalne – łapią prawie wszystkie gąsienice, motyle, karaluchy, larwy innych owadów, mięczaki, ślimaki, pszczoły, pająki i pluskwiaki, a duże szerszenie – nawet małe jaszczurki i myszy. Osy samotnicze są bardziej wyspecjalizowane: niektóre gatunki polują tylko na pająki, inne wyłącznie na pluskwiaki lub larwy chrząszczy.
Istnieją również prymitywne osy, które nie budują gniazd dla swoich larw. Należą do nich na przykład scolie – jedne z największych os na świecie.
Dorosła samica scolii grzebie w ziemi wokół korzeni roślin w poszukiwaniu larw chrząszczy. Znalazłszy ofiarę, paraliżuje ją i składa na niej jajo. Następnie drapieżnik odlatuje w poszukiwaniu nowej zdobyczy. Larwa zaś żeruje tam, gdzie pozostał jej pokarm.
Tymczasem wśród os są także pasożyty. Na przykład niektóre gatunki os składają jaja bezpośrednio na żywych owadach, a po wykluciu larwy wnikają w ciało ofiary i stopniowo zjadają ją od środka za życia. Prędzej czy później ofiara ginie.
Warto zauważyć, że osy niemki pasożytują na larwach innych os, zwykle społecznych, przedostając się do ich gniazda i składając jaja w plastry.
Rozwój i przeobrażenie w dorosłe owady
Dzięki dość szerokiemu i grubemu ciału larwy os nie wypadają z plastrów, których otwory skierowane są w dół. Owad dosłownie zatyką sobą komórkę, a po opuszczeniu poczwarki młoda osa po prostu prostuje ciało i spokojnie opuszcza swoją kołyskę.
To ciekawe
Początkowo osa przykleja jajo do ściany komórki, a larwa, dopóki nie utyje, trzyma się właśnie dzięki temu klejowi. Gdy jej waga staje się zbyt duża, ma już na tyle szeroką talię, że nie wypada z komórki.
Na zdjęciu widać plastry, z których wystają głowy larw:
Rozwój larw os przebiega dość szybko. Na przykład przy obfitym karmieniu larwa europejskich szerszeni przechodzi pięć stadiów larwalnych z czterema linieniami w ciągu zaledwie 12-14 dni, po czym sama wije wokół siebie jedwabny kokon i przepoczwarcza się. Po kolejnych około dwóch tygodniach z poczwarki wyłania się dorosły owad.
Larwy os jako rezerwuar pokarmu dla dorosłych owadów
Co ciekawe, w okresach głodu dorosłe osy należące do gatunków społecznych mogą wykorzystywać larwy jako źródła pożywienia (a dokładniej – wydzielane przez nie płyny odżywcze).
Przy każdym karmieniu dorosły osobnik przekazuje larwie rozdrobniony pokarm, a ta w odpowiedzi wydziela ślinę, którą delektuje się karmiciel. Nawet jeśli dorosła osa nie przyniosła pokarmu, larwa i tak podzieli się z nią swoim sekretem. Zjawisko to nazywa się trofalaksją i jest sposobem na utrzymanie żywotności całej kolonii owadów w okresach przedłużających się deszczów lub ochłodzeń na północy.
Na zdjęciu widać, jak dorosła osa karmi larwy:
Wreszcie same larwy os stanowią atrakcję gastronomiczną dla wielu zwierząt. Ptaki (np. żołny) chętnie wykradają larwy z dopiero co budowanych gniazd. Niedźwiedzie i miodoje również z przyjemnością niszczą takie gniazda.
W Japonii istnieje tradycyjne danie dżibatinoko, które jest przygotowywane z larw os gotowanych z cukrem i sosem sojowym.
W trudnych latach wojennych to właśnie owady pozwoliły wielu Japończykom nie umrzeć z głodu.
Zniszczone przypadkowo gniazdo os: nagranie z bliska, widać grube, poruszające się larwy
Samica osy zajmuje się urządzaniem młodego gniazda i opiekuje się larwami
