Podskórne wszy u człowieka to szeroko rozpowszechniony mit. Podobnie jak wszy pojawiające się z nerwów czy całe guzy wypełnione wewnątrz wszami. Zazwyczaj mówi się, że pod skórą żyją wszy, próbując wyjaśnić lub opisać świerzb – powszechną chorobę wywoływaną przez zupełnie innego pasożyta, różnego od wszy.
Mimo to mit o podskórnych wszach u człowieka zyskał dużą popularność z kilku powodów:
- Wszy są rzeczywiście bardzo małe, nawet w swoim normalnym środowisku są ledwo widoczne. Wielu wierzy, że jeśli nie widać ich na głowie, tak samo są niewidoczne pod skórą.
- Objawy chorób, za które w powszechnej opinii obwinia się podskórne wszy u człowieka, są bardzo podobne do typowego wszawicy – ten sam świąd, te same wędrujące podrażnienia. I gdy raz przy takich objawach zobaczy się na głowie wszy, łatwo obwinić je również o świerzb.
- Czynnik wywołujący świerzb jest niewidoczny bez mikroskopu. Oczywiście, powszechna opinia musi jakoś opisać to, czego człowiek nie może zobaczyć. W tym celu wymyślono właśnie podskórną wesz.
Dzisiaj nauka już dobrze opisała zarówno sam świerzb, jak i tryb życia jego czynników wywołujących oraz same wszy. Dlatego, aby pewnie orientować się w przyczynach i różnicach tych pasożytniczych infekcji, należy dobrze znać ich czynniki wywołujące.
Opinia
„Tego lata po powrocie ze wsi pojawiły mi się podskórne wszy. Okropna sprawa. Na skórze pojawiają się małe guzki, pod którymi w słońcu widać samą wesz i strasznie swędzą. Nie da się ich zeskrobać, można je wydłubać igłą i wyciągnąć. Swędzenie nasila się szczególnie w nocy, w ciągu dnia może być nieodczuwalne. W szpitalu przepisano mi maść Permetryna i kazali leżeć na sali przez pięć dni. Powiedzieli, że to bardzo zaraźliwe.”
Julia, Ogoniewka
Kilka słów o wszach i ich biologii
Wszystkie wszy to zewnętrzne pasożyty człowieka. Nie są w stanie wnikać do wnętrza ciała ani pod skórę, ale są bardzo dobrze przystosowane do utrzymywania się na włosach dzięki specjalnej budowie nóżek. Na zdjęciu widać wesz głowową pod mikroskopem – dobrze widoczne są jej haczykowate nóżki:
Wszy prawie nigdy nie znajdują się pod skórą, a nawet w wyjątkowych przypadkach dostania się do rany, wydostają się z niej.
Tą swoją niezdolnością do życia wewnątrz organizmu człowieka wszy przypominają inne ektopasożyty – pluskwy, kleszcze, pchły. Różnią się one jednak od wszystkich tym, że doskonale przystosowały się do stałego przebywania na powierzchni ciała człowieka – tutaj się odżywiają, odpoczywają, a także składają jaja-gnidy, które przylepiają się do włosów.
Uwaga
Istniejąca wesz odzieżowa (bieliźniana) – to ewolucyjna forma wszy głowowej, która przystosowała się do życia na ubraniu i od czasu do czasu przechodzi na ciało człowieka, by go ukąsić. Te wszy również nie mogą żyć pod skórą, ale wśród innych pasożytów zajmują szczególną pozycję – jakby nie żyją na ciele człowieka, ale stale przebywają w jego bezpośrednim sąsiedztwie.
Larwy wszy, malutkie kopie dorosłych osobników, również żyją tylko na powierzchni skóry żywiciela i nigdy pod nią nie penetrują. Dlatego na pytanie, czy istnieją wszy podskórne, można jednoznacznie odpowiedzieć – nie, nie istnieją.
I jeszcze: Czy wszy to nie karaluchy, więc czy warto je usuwać Dichlorfem? (artykuł ma ponad 20 komentarzy)
Kto mieszka pod skórą: szczegółowo o sprawcy świerzbu
Czym więc są te rzekome wszy podskórne?
Pod tą ludową nazwą kryje się inny pasożyt – świerzbowiec ludzki, czyli kleszcz świerzbowy. Z wszami praktycznie nie ma nic wspólnego, jego krewniakami są kleszcze odkleszczowego zapalenia mózgu i pająki.
Na zdjęciu poniżej widać kleszcza świerzbowego pod mikroskopem – zauważalne są 8 nóżek (u wszy ludzkich jest ich tylko 6):
Nazwano te roztocza 'wszami podskórnymi' ze względu na podobieństwo objawów zakażenia nimi do objawów zakażenia wszami — silny świąd, widoczne pęcherze po ukąszeniach i niewidoczność samych pasożytów.
Sam świąd świerzbowiec powoduje poprzez ciągłe drążenie skóry i ukąszenia w celu ssania krwi. Samica roztocza podczas swojego ruchu pod skórą stale składa jaja, z których wylęgają się nowe larwy, kontynuujące to samo.
Opinia:
Opowiadano mi, że u pewnego dziadka bolała guz na czole przez wiele lat. A kiedy go rozcięto, było tam pełno wszy!
Irena, Warszawa
Zazwyczaj u zakażonej osoby na ciele znajduje się od 1 do 15 roztoczy. Już ta liczba powoduje tak poważny świąd i dyskomfort, że osoba zmuszona jest zgłosić się do placówek opieki zdrowotnej.
W szczególnych przypadkach – wśród bezdomnych na przykład – pod skórą może żyć kilka milionów roztoczy, które oprócz świądu mogą prowadzić do martwicy tkanek i rozwoju szczególnie ciężkich postaci świerzbu – świerzbu norweskiego, świerzbu guzkowego, zapalenia skóry i piodermii.
Na zdjęciu – wygląd dłoni osoby ze świerzbem norweskim:
Bez mikroskopu nie można dostrzec świerzbowca, ale w miejscu jego przebywania pod skórą widać małą ciemną kropkę (zob. zdjęcie):
Można zatem stwierdzić, że tak zwane w mowie potocznej 'wszy podskórne' to świerzbowce, które mogą powodować podrażnienia zewnętrznie dość podobne do pedikulozy.
Jak odróżnić zakażenie 'wszą podskórną' od pedikulozy?
Niektóre objawy zakażenia 'wszami podskórnymi' dość silnie przypominają objawy choroby wywoływanej przez wszy skórne. Jednak istnieją wyraźne różnice między tymi chorobami:
- «Wszy podskórne» nie występują na głowie. Tylko w wyjątkowych przypadkach u dzieci świerzbowiec może atakować górną część tyłu szyi i podbródek. Najczęściej świerzbowiec atakuje przestrzenie międzypalcowe, narządy płciowe u mężczyzn, pachy, brzuch, boki, pośladki, łokcie. W przeciwieństwie do świerzbowców, wszy najczęściej pasożytują właśnie na głowie lub na wzgórku łonowym.
- «Wszy podskórne» nie pozostawiają charakterystycznych śladów po ukąszeniach. Jeśli takie ślady występują – należy podejrzewać zwykłe wszy. Przy tym pierwszym objawem świerzbu jest wysypka. Na zdjęciu poniżej – charakterystyczna wysypka przy świerzbie.
- Dla świerzbu charakterystyczna jest obecność korytarzy świerzbowcowych pod skórą, które można zobaczyć podczas badania miejsc swędzenia lub wyczuć palcem.
Jednak zawsze przy pojawieniu się jakichkolwiek charakterystycznych objawów należy w pierwszej kolejności udać się do lekarza – tylko on będzie w stanie z maksymalną pewnością zdiagnozować pasożyta.
Przyczyny powstania mitu i co się za nim kryje
Mit o istnieniu wszy podskórnych pojawił się najprawdopodobniej wtedy, gdy osoby cierpiące na wszy próbowały wyjaśnić przyczyny rozwoju świerzbu. Już w epoce renesansu we Włoszech pojawiła się hipoteza, że świerzb wywoływany jest przez jakieś mikroorganizmy, ale lekarze nie mogli ich znaleźć. Biorąc pod uwagę podobieństwo choroby do pediculozy, nietrudno przypuszczać, że świerzb wywoływali ci sami sprawcy, tylko niewidoczni, żyjący pod skórą.
W późniejszym okresie teorie i mity te zyskały szeroki rozwój: ludowi lekarze często straszą swoich pacjentów opowieściami o tym, jak u ludzi pojawiają się ogromne guzy na ciele, które po otwarciu okazują się być po brzegi wypełnione wszami, o samorództwie wszy pod skórą z brudu, a nawet o tym, że wszy stale są obecne pod skórą głowy, lecz drzemią, a uaktywniają się dopiero pod wpływem stresów i rozchwianych nerwów żywiciela. I ludzie wierzą.
Opinia:
Wie Pan/Pani, niech mówią, że wszy przenoszą się tylko z człowieka na człowieka, ale ja powiem tylko, że kiedy rozstałam się ze swoim chłopakiem, przeżywałam silny stres, nie wychodziłam z domu przez ponad miesiąc. I proszę zauważyć, nie kontaktowałam się z żadnymi obcymi osobami. Ale wszy u mnie się pojawiły, oczywiście początkowo nie mogłam zrozumieć, kiedy zobaczyłam tę ohydę na głowie, ale przyjrzałam się bliżej i zobaczyłam białawe punkciki, przy czym u nikogo innego w rodzinie ich nie było, były tylko u mnie. I na szczęście było ich niewiele, więc szybko je wytępiłam. W ten sposób na sobie przekonałam się, że wszy powstają nie tylko od brudu i wszystkiego innego, ale również od stresu!
Na szczęście dzisiaj te wszystkie domysły zostały rozwiane, a przy tym rozsądni lekarze wiedzą, jak szybko i łatwo pozbyć się zarówno prawdziwych wszy, jak i świerzbu. Dlatego jeśli jakiś nierozsądny lekarz zacznie opowiadać Panu/Pani coś o tym, że w ciele człowieka istnieją wszy podskórne, należy od niego uciekać. Najlepiej – w kierunku najbliższego dobrego gabinetu dermatologicznego.
Co ważne wiedzieć o wszach dla każdej cywilizowanej osoby
Szczegółowo o nużeńcach: interesujące materiały
Co warto wiedzieć o świerzbie i jego objawach: jak się chronić
Grzebień Nit Free świetnie radzi sobie z wszami i gnidami! Super środek.
Tak, zgadzam się. A jeszcze Medifox bardzo pomaga.
U córki od ponad pół roku ciągle pojawiają się wszy, nie możemy ich wytępić, proszę o radę.
A kąpaliście Państwo?
Przeczytałam, że wszy nie mogą żyć pod skórą, można się nimi tylko zarazić. Trudno mi w to uwierzyć. Mam osobiste doświadczenie. Kiedy chodziłam do pierwszej klasy, zachorowałam – gardło, kaszel, bardzo wysoka gorączka. Leżałam tydzień w domu, kontaktowałam się tylko z tatą i mamą. Pierwszego dnia po chorobie mama, zaplatając mi włosy, znalazła wesz. Nikt więcej w rodzinie ich nie miał. Myślę, że jednak są pod skórą w stanie uśpienia, a przy chorobie lub stresie mogą wychodzić „na wierzch”.
Nataszeńko, wszy nie mogą żyć pod skórą. Nie będę wchodzić w szczegóły, ale nie pozwalają im na to cechy budowy i trybu życia. Wesz złapałaś od swoich koleżanek w szkole. Zdarza się, że nie od razu się ją zauważy. U mnie był taki przypadek: mój wujek lubił wypić winko, a odwiedzał go taki sam alkoholik. Miał na sobie kożuch, jakby nie zdejmował go przez 10 lat. Podejrzewam, że to on przyniósł mu wszy. A jak człowiek pije, nie dba o siebie. Byłem wtedy studentem i mieszkałem u wujka. Postanowiłem jednak przenieść się do akademika. Przeszedłem badania, w tym u dermatologa (!), a pierwszego dnia w akademiku, rozbierając się, znalazłem na ubraniu wesz. Pozbyłem się bielizny, umyłem się. Wujka też zmusiłem do przeprowadzenia zabiegów higienicznych. Czyli lekarz nie zwrócił uwagi! Więc nie myśl, że wszy na nas ciągle drzemią. Łapiemy je od kogoś.
Jestem w panice
Nie dziwcie się Państwo, że mam 12 lat i jestem taką mądrą dziewczynką. Wiem, że u dzieci często zdarza się, że zarażają się wszami, gdy chorują. Przyczyny: 1) wysoka temperatura ciała, przez co dziecko ciągle się poci. 2) Kiedy dzieci chorują, nie mogą się myć, i dlatego brud – to jedna z przyczyn.
No, jeśli potrzebujecie Państwo więcej przyczyn, mogę napisać. A tak przy okazji, jak dorosnę, pójdę na lekarza.
Spłonął nasz dom, a po 4 dniach pojawiły mi się na głowie insekty. Nie można ich nazwać wszami, wiem, jak wyglądają wszy. Były to czarne punkciki z wieloma nóżkami, nie gryzły, a pełzły po twarzy, uszach, szyi – to był koszmar, bo byłam w pracy. Miało to miejsce w 1974 roku. Dosłownie dwa dni temu znów poczułam, że coś pełznie mi po czole, zaczęłam je wyczesywać. Te insekty nie były podobne do tamtych, ale przypominały pajączka z woreczkiem na grzbiecie, można je było obejrzeć przez szkło powiększające. Na Państwa stronie jest ten insekt.
Od 2 lat mamę gryzą niezidentyfikowane insekty. Nie wiemy, co robić. Byliśmy u wszystkich lekarzy, nikt nie rozumie, co to jest. Są podobne do ziarenka piasku albo zdarzają się białe małe larwy. Proszę o pomoc. Może ktoś się z tym spotkał!
Są wszy/roztocza kurze. Kiedyś w szopie złapałem te pasożyty. Strasznie gryzły głowę. Wytępiliśmy je, zakładając na głowę worek foliowy i stosując roztwór octu.
P.S. Włosom nic się nie stało. Wszystko w porządku.
Dawno udowodniono, że wszy częściej pojawiają się u czystych ludzi, ponieważ łatwiej im przegryźć czystą skórę niż brudną.
Olejek z drzewa herbacianego do szamponu, około pięciu kropli. Potem wysuszyć głowę i przejść prostownicą do włosów. I wszystko wyprasować (prasować pościel codziennie). Sprawdzać głowę, aż nie będzie ani jednej suchej gnidy. Tą zarazę bardzo ciężko wyeliminować. Życzę jak najszybszego uporania się z tą chorobą.
Ja usuwam wszy u dziecka w ciągu doby: najpierw nanoszę na włosy jakiś środek przeciw wszom, potem trzeba je wyczesać grzebieniem, a następnie szukam gnid i wyciągam je z włosów, aż wszystkie wyciągnę. Swoją drogą, jeśli zostanie choć jedna gnida, wszy pojawią się ponownie. Dla leniwych polecam co 3 dni stosować środki przeciw pedikulozie przez miesiąc. I nie zapominać o wyczesywaniu, bo mogą się odrodzić.