Szczegółowo o wszy u człowieka

Wesz ludzka to pasożyt, który swoimi cechami biologii i pasożytniczego trybu życia nie przypomina żadnego innego owada szkodliwego dla człowieka. Wszy przy bliższym przyjrzeniu okazują się być bardzo oryginalnie zbudowanymi krwiopijcami, pod wieloma względami lepiej niż inni „konkurenci” przystosowanymi do życia na ciele człowieka.

Więcej o tych interesujących cechach ludzkich wszy oraz specyfice walki z nimi porozmawiamy dalej.

To ciekawe

Ewolucyjnie wszy można uznać za swoisty etap przejściowy w pasożytnictwie pomiędzy typowymi „łowcami krwi”, takimi jak pluskwy domowe i pchły, które całe życie spędzają z dala od człowieka, atakując go tylko w celu żerowania, a pasożytami wewnętrznymi, jak świerzbowiec, który całe życie spędza pod skórą człowieka. Wesz ludzka już popadła w całkowitą zależność od ciała ludzkiego, ale jeszcze nie zdążyła wniknąć w jego powłoki. To określa zarówno specyfikę problemów z wszami, jak i względną prostotę walki z nimi.

 

Czym grożą ludzkie wszy?

Główne zagrożenia wynikające z obecności ludzkich wszy na ciele polegają na reakcji samego organizmu na ukąszenia pasożytów oraz na przenoszeniu przez wszy czynników wywołujących niektóre niebezpieczne choroby.

Zazwyczaj wszy u ludzi wywołują zespół reakcji obronnych organizmu, nazywany w medycynie wszawicą. Reakcje te objawiają się wystąpieniem:

• silnego świądu w miejscu ukąszeń
• wysypki na ciele, nie tylko w miejscach ukąszeń, ale także na otaczających fragmentach skóry
• pojawienia się sinawych plam z powodu redystrybucji pigmentów
• czasami – uogólnionej reakcji alergicznej z podwyższeniem temperatury ciała, bólami głowy i nudnościami.

W zaawansowanej postaci wszawica może prowadzić do rozwoju owrzodzeń, czyraków i pojawienia się głębokich blizn na skórze.

Ponadto wszy odzieżowe u człowieka są nosicielami drobnoustrojów z klasy riketsji, których niektóre gatunki wywołują dur plamisty i dur powrotny. Swego czasu to właśnie te śmiertelnie niebezpieczne choroby, roznoszone przez wszy, dziesiątkowały żołnierzy w armii rosyjskiej, a dziś ich epidemie wciąż wybuchają w niektórych krajach Afryki i Ameryki Południowej.

Uwaga

Wszy głowowe i łonowe bardzo rzadko przenoszą dur. Niemniej jednak, ze względu na potencjalne zagrożenie, zwalcza się je aktywnie w grupach dziecięcych i placówkach opieki zdrowotnej.

A to, jak odróżniać od siebie poszczególne gatunki wszy ludzkich, to już osobny, obszerny temat…

 

Rodzaje wszy u człowieka

Ogólnie rzecz biorąc, u człowieka występują tylko dwa rodzaje wszy – tak zwana wesz łonowa i ludzka. Przy czym wesz ludzka przez cały czas współistnienia z człowiekiem zdążyła podzielić się na dwie formy – głowową i odzieżową.

Na zdjęciu poniżej – wesz głowowa na silnie zarażonej głowie:

A dalej – fotografie wszy łonowej:

Jeszcze niżej – fotografia wszy odzieżowych na ubraniu:

To ciekawe

Wszy to pasożyty bardzo silnie związane z jednym żywicielem. Wszy ludzkie nie mogą żyć na innych zwierzętach, a zatem można zarazić się wszami tylko od ludzi. I odwrotnie – wszoły u zwierząt nigdy nie pasożytują na ludziach.

Wesz łonowa znana jest z tego, że występuje głównie na włosach łonowych, sporadycznie – w dołach pachowych. Wszy łonowe u człowieka wyglądają dość specyficznie – mają bardzo krótkie ciało i długie, silne odnóża. Oto kolejne zdjęcie wszy łonowych:

Wielkość wszy łonowych – do 2 mm.

Wszy ludzkie mają nieco dłuższe ciało niż wszy łonowe. Wszy głowowe są nieco ciemniejsze, odzieżowe – prawie całkowicie białe. Po nasyceniu odwłok wszy ciemnieje od krwi w żołądku, a każdy owad staje się nieco podobny do pchły lub upitej krwią larwy pluskwy domowej (patrz zdjęcie):

I jeszcze: Wroga trzeba poznać z widzenia - szczegółowe zdjęcia wszy i gnid (w tym makrofotografia). Okropna sprawa...

Wszy ludzkie osiągają długość 3-4 mm, ale dzięki temu, że żyją wśród włosów lub fałd odzieży, rzadko rzucają się w oczy. Na zdjęciu poniżej przedstawiony jest dorosły owad:

Niezależnie od gatunku i formy wszy żywią się wyłącznie krwią. Nie są w stanie wnikać pod skórę człowieka i nie mogą długo żyć poza ciałem. Wszy łonowe i głowowe większość czasu spędzają na włosach, a wesz odzieżowa głównie na ubraniu, które człowiek prawie stale nosi.

 

Jak wyglądają wszy ludzkie?

Wesz ludzka to bardzo mały owad. Na zdjęciu poniżej przedstawione są wszy i ich jaja (gnidy):

Maksymalna długość dorosłej wszy to około 4 mm. Wszy u ludzi wyglądają jak małe, bezskrzydłe chrząszcze. Przy tym wszy głowowe i odzieżowe mają ciało jasnobiałe z przezroczystymi powłokami, a wesz łonowa jest brązowa.

We włosach człowieka wszy są mało widoczne: znajdują się głównie u nasady włosów i na skórze głowy. Bardziej rzucają się w oczy gnidy – wyglądają jak bardzo małe białe punkciki, umieszczone w różnej odległości od nasady włosa. Gnidy to jaja wszy, trwale przyklejane do włosów przez samicę.

Na poniższej fotografii pokazano obfitość gnid na zarażonej głowie:

A na następnym zdjęciu widać, jak wyglądają wszy u człowieka podczas żerowania:

Uwaga

Wesz ludzka jest szczególnie godna uwagi ze względu na wygląd każdej swojej odnóży. Pod mikroskopem widać, że ostatni segment odnóża to haczyk, dobrze przystosowany do czepiania się włosów. Po samym tylko kształcie odnóży łatwo odróżnić wszy i wszoły od innych pasożytów, ale bez mocnej optyki się nie obejdzie.

Od najczęstszych pasożytów człowieka wszy odróżniają się dość dobrze:

• Pluskwy domowe są większe i mają brązowe ubarwienie ciała. Ich larwy mogą przypominać wszy, ale poruszają się znacznie szybciej i nie występują w tych miejscach ciała, gdzie zwykle pasożytują wszy u ludzi.
• Wszy i pchły u ludzi zwykle nie występują na tych samych obszarach skóry – pchły preferują gryźć nogi, czasami boki ciała. Pchły praktycznie nie gryzą owłosionych części ciała.
• Kleszcze gryzą człowieka głównie w nogi i różnią się od wszy ciemnym kolorem ciała, 8 odnóżami (wszy mają 6) oraz bardzo długim ssaniem krwi.
• Świerzbowiec jest znacznie mniejszy od wszy i żyje wyłącznie pod skórą. Powoduje świąd, ale jego aktywność nie prowadzi do pojawienia się ugryzień charakterystycznych dla wszy.

Zdjęcie pluskwy domowej:

Zdjęcie pchły:

Zdjęcie kleszcza:

A tak wygląda świerzbowiec:

Od innych krwiożerczych pasożytów człowieka wszy można odróżnić także po wyglądzie samych ugryzień. U pluskiew i pcheł ugryzienia często układają się w linii – owad gryzie kilka razy, przemieszczając się o kilka centymetrów od poprzedniego miejsca ssania krwi. Wszy tak nie robią. Natomiast kleszcze iksodowe pozostawiają po sobie dość dużą, twardą grudkę – ugryzienia wszy są znacznie mniejsze.

I jeszcze: Czas wreszcie usunąć te uporczywe gnidy z włosów (artykuł ma ponad 100 komentarzy)

Poniżej przedstawiono jeszcze kilka zdjęć wszy ludzkich, pozwalających bliżej zapoznać się z wyglądem tych pasożytów:

Opinia

„Kiedy we wrześniu dziecko zaczęło drapać się po głowie, pomyślałam, że znowu gryzą je pluskwy – pół roku temu tak było, tylko wtedy gryzły w plecy i boki. Znowu wytrułyśmy mieszkanie Karbofosem, wszystko zrobiłyśmy dobrze, a swędzenie nie minęło. Zaczęłyśmy się przyglądać i znalazłyśmy gnidy. Z początku nie wierzyłam, myślałam, że wszy już dawno zniknęły, postanowiłam sprawdzić, jak wygląda wesz ludzka, i rzeczywiście – na głowie Andrzeja były dokładnie takie. Musiałam kupić szampon, założyć mu na głowę worki i wytruć. Najprawdopodobniej złapał je na letnim obozie.”

Maria, Wołogda

 

Rozmnażanie wszy, ich gnidy i larwy

Całe życie i rozmnażanie wszy przebiega na ciele człowieka (lub na jego ubraniu – w przypadku wszy odzieżowej). Nie ma przy tym znaczenia, czy wszy występują u osoby dorosłej, czy u dziecka – cechy ich biologii nie ulegają zmianie.

Dorosła wesz ludzka żyje do 40 dni, a samice składają jaja dosłownie od pierwszego dnia swojego dorosłego życia. Jajo, czyli gnida, jest przytwierdzane specjalnym lepkim śluzem do włosa, a po 5-6 dniach z gnidy wylęga się larwa, będąca miniaturową kopią dorosłej wszy.

Larwa wszy żeruje do 20-25 dni, linieje kilkakrotnie i przekształca się w dorosłego owada.

Na poniższym zdjęciu widać, jak wygląda larwa wszy ludzkiej:

U wszy odzieżowej jaja składane są w fałdach ubrań. Tam też odbywa się rozwój larw.

Larwy wszy, podobnie jak dorosłe owady, żywią się krwią.

To ciekawe

W temperaturze poniżej 22°C i powyżej 40°C wszy ludzkie nie rozmnażają się – z ich jaj nie wylęgają się larwy.

Larwy wszystkich gatunków wszy ludzkich pod mikroskopem wydają się przezroczyste i wyglądają tak, jakby pozbawiono je skrzydeł.

U wszy łonowych i głowowych dorosłe osobniki nieco ciemnieją, natomiast u wszy odzieżowej pozostają tak samo jasne jak nimfy.

 

Jak rozprzestrzeniają się i przenoszą wszy ludzkie?

Wszy w większości przypadków przenoszą się podczas bliskiego kontaktu z zakażoną osobą. Szczególnie narażone na zakażenie wszami są dzieci, które łatwo nawiązują ze sobą kontakt i nie mają specjalnych ograniczeń w zabawach i szarpaninach.

Wszy głowowe mogą również przenosić się przez grzebienie, gumki i spinki do włosów. Wszy odzieżowe mogą przechodzić z jednej rzeczy na drugą przy wspólnym przechowywaniu odzieży.

Wszy łonowe przenoszą się praktycznie wyłącznie podczas stosunków płciowych. Tylko sporadycznie mogą zarazić człowieka, spadając na pościel i przechodząc na następną osobę, która się na niej położy. Takie przypadki mają miejsce na przykład w tanich hotelach.

Uwaga

Bardzo rzadkie, ale odnotowano przypadki przenoszenia wszy przez wodę w basenach i miejscach publicznych kąpieli. Wszy są odporne na niedobór tlenu i mogą przetrwać w wodzie do 2 dni.

Teraz, wiedząc jak wyglądają wszy, łatwo będzie Państwu stwierdzić zakażenie u siebie lub swoich dzieci i w porę podjąć odpowiednie kroki. Warto również pamiętać o prostych działaniach profilaktycznych, które pozwolą ograniczyć znajomość z wszami ludzkimi jedynie do informacji teoretycznej.

 

Co każdy cywilizowany człowiek powinien wiedzieć o wszach

 

O wszach ludzkich i chorobach, które mogą przenosić

 

Jak wybrać środek na wszy i gnidy?