O życiu madagaskarskich syczących karaluchów i ich hodowli w domu

Wraz z meksykańskimi nagimi psami, kotami sfinksami i wietnamskimi świnkami wiszącymi uszami, madagaskarski karaczan z powodzeniem zdobywa miano co prawda ekstrawaganckiego, ale uwielbianego przez wielu oryginałów domowego pupila. Trudno nazwać go milutkim czy bardzo wrażliwym przyjacielem (nawet termin „czworonóg” do niego nie pasuje!), ale wiele cech biologii i bardzo oryginalny wygląd czynią go atrakcyjnym pupilkiem dla miłośników egzotyki.

Co więcej, madagaskarskie karaczany są bardzo wygodne w hodowli: nie brudzą w mieszkaniu i nie wydzielają zapachu, są nieszkodliwe i spokojne, a w większości przypadków są całkowicie niewidoczne dla gości.

Niemniej jednak madagaskarski syczący karaczan ma pewne wymagania co do warunków utrzymania. Dlatego, aby z powodzeniem hodować te owady w domu, jeszcze przed ich zakupem, należy dobrze poznać cechy ich biologii i uwzględnić doświadczenie doświadczonych hodowców karaczanów.

 

Wygląd karaczanów i ich zdjęcia

Madagaskarskie syczące karaczany to nie jeden gatunek, ale cały rodzaj karaczanów, występujących wyłącznie na Madagaskarze, a w innych krajach świata spotykanych tylko w terrariach miłośników lub w przypadkowych skrzynkach z bananami.

Nauka zna łącznie 20 gatunków madagaskarskich syczących karaczanów, a status niektórych z nich jest nadal przedmiotem sporów wśród systematyków.

Charakterystyczną cechą madagaskarskich karaczanów jest brak skrzydeł na wszystkich etapach rozwoju. U zdecydowanej większości innych karaczanów bezskrzydłe są tylko larwy, a osobniki dorosłe (imago) mają skrzydła, a niektóre gatunki nawet bardzo dobrze latają. U madagaskarskich oryginałów czasami trudno jest odróżnić starszą nimfę od dorosłego owada.

Karaluchy syczące z Madagaskaru mają bardzo charakterystyczny wygląd: bardzo mocną chitynową tarczę na głowotułowiu, szeroki i dość gruby odwłok. Ich główną cechą są jednak rozmiary – imago niektórych gatunków może osiągać długość do 9 cm! Na zdjęciu łatwo można ocenić wielkość karalucha w porównaniu z ręką człowieka:

Ubarwienie odwłoka tych owadów waha się od jasnorudego do prawie czarnego. Zazwyczaj nimfy są ciemniejsze od dorosłych osobników i mają nieco masywniejszą budowę. Na górnym zdjęciu przedstawiono nimfy wczesnych stadiów, na dolnym – jedną larwę późnego stadium:

Prawdziwą ozdobą dorosłego karalucha madagaskarskiego są charakterystyczne wyrostki na górnej części jego pancerza tułowiowego. Takie „rogi” posiadają tylko dorosłe samce i to właśnie dzięki nim u niektórych gatunków można łatwo odróżnić samce od samic.

Na zdjęciu powyżej – samiec, poniżej – samica gatunku Gromphadorhina portentosa – najpopularniejszego karalucha madagaskarskiego:

U tych gatunków karaluchów madagaskarskich, u których samce nie mają wyrostków na grzbiecie, dymorfizm płciowy jest mniej wyraźny. Niemniej jednak można u nich odróżnić samce od samic po innych cechach:

• po stanie czułków – u samców są one prawie zawsze połamane i krzywe, ponieważ owady aktywnie wykorzystują je w walce o samicę. U samic natomiast czułki są proste i całe. Na zdjęciu dobrze widać różnice między płciami;
• po dwóch ostatnich segmentach odwłoka: u samic oba są czarne, u samca czarny jest tylko ostatni. Ogólnie rzecz biorąc, odwłok samic jest nieco szerszy. Na zdjęciu jest to dobrze widoczne.

U nimf nie można wizualnie rozróżnić płci. Same nimfy są bardzo podobne do dorosłych owadów, ale ich tarcza głowotułowiowa nie jest tak silnie rozwinięta jak u ich rodziców.

 

Tryb życia i ekologia karaluchów syczących z Madagaskaru

Karaluchy syczące z Madagaskaru to owady bardzo nieśmiałe i płochliwe. W naturalnych warunkach żyją w dżunglach Madagaskaru, w ciągu dnia ukrywając się w ściółce leśnej, a nocą pełzając po jej powierzchni i zjadając różne gnijące resztki roślinne i zwierzęce. Nie gryzą i nie mogą wyrządzić człowiekowi żadnej krzywdy.

I jeszcze: Karaluchy pochowały się po wszystkich szczelinach i nie można do nich dotrzeć? A bomby dymne docierają tam, gdzie nawet igła się nie wciśnie...

Aby uciec przed drapieżnikami, owady te wybrały taktykę partyzancką: starają się jak najmniej zdradzać ruchem, a gdy lemur lub ptak je znajdzie, przyciskają się do powierzchni z całych sił.

Ze względu na gładki grzbiet zwierzę nie może chwycić karalucha z góry, a podważenie go od dołu również okazuje się dużym problemem. I wtedy karaluch wyciąga swój atut, od którego zresztą wziął swoją nazwę.

Karaluchy madagaskarskie potrafią bardzo głośno i ostro syczeć. Syczenie to przypomina odstraszający dźwięk niektórych węży i jest korzystne dla karaluchów, ponieważ może pomóc im pozbyć się natrętnych prześladowców. Takie syczenie może nawet przestraszyć doświadczonych terrarystów, ponieważ jest wydawane przez owada bardzo gwałtownie.

Syczą wszystkie dorosłe karaluchy, używając do tego specjalnych organów – przetchlinek – na powierzchni ciała. Karaluchowi wystarczy gwałtownie zgiąć ciało i skurczyć płuca, aby wydać syk, który u niektórych gatunków przypomina gwizd.

Samice karaluchów syczą tylko w razie niebezpieczeństwa, odstraszając tym dźwiękiem wrogów. Samce używają syczenia dodatkowo w okresie zalotów do samicy oraz podczas walki z innymi samcami.

Warto zauważyć, że w kolonii karaluchów syczących z Madagaskaru wśród samców panuje wyraźna hierarchia. Podczas walki samce przepychają się swoimi rogami, a słabszy samiec ostatecznie przewraca się na grzbiet, demonstrując swoją porażkę. Większość samców nosi na ciele różne uszkodzenia odniesione podczas walk.

Wiele osób interesuje, jak długo żyją karaluchy madagaskarskie. Z reguły w naturze średnia długość życia owada wynosi 1-1,5 roku, w niewoli – około 3 lat. Bardzo rzadko pojedyncze osobniki dożywają do 5, a nawet 6 lat. Pod koniec życia zwykle nieco jaśnieją.

Inne równie interesujące pytanie – co jedzą karaluchy madagaskarskie. Pod tym względem nie różnią się one od większości innych gatunków, spożywając gnijące resztki owoców, jagód i zielonych części roślin.

To ciekawe

Na madagaskarskich syczących karaluchach stale żyje jeden gatunek roztocza, który nie występuje na żadnym innym żywym stworzeniu. Kiedyś przypuszczano, że te roztocza pasożytują na owadach, przebijając ich chitynowy pancerz i żywiąc się limfą lub krwią. Ale badania z użyciem barwionych płynów, które podawano karaluchom do picia, wykazały, że tak nie jest: roztocza żywią się tym samym pokarmem co karaluchy - owocami i zielonymi częściami roślin, a same karaluchy wykorzystują tylko jako środek transportu.

Jak wszystkie karaluchy, madagaskarskie syczące preferują miejsca o wyraźnym zapachu drewna lub obecności trocin i wiórów. Dlatego w naturze najłatwiej je znaleźć w spróchniałych pniach i pod kłodami w lesie.

 

Rozmnażanie madagaskarskich syczących karaluchów

Madagaskarskie syczące karaluchy należą do gatunków żyworodnych. Po zapłodnieniu jaja w odwłoku samicy zlepiają się i tworzą specjalną komorę - ootekę. Przez większość czasu ooteka znajduje się w odwłoku samicy, ale może ona wysuwać ją przez otwór odbytowy w celu wietrzenia jaj.

To ciekawe

U tych gatunków karaluchów, które rozmnażają się żyworodnie, ooteka ma jasny - biały lub biało-żółty - kolor i wydaje się miękka. U innych gatunków, których samice zrzucają ootekę na długo przed wyjściem larw z jaj, ooteka jest twarda i ma ubarwienie ochronne. Na zdjęciu widać ootekę madagaskarską i ootekę karalucha domowego czarnego:

Rozwój jaj trwa około 50-70 dni. Czas ten zależy od temperatury otoczenia - im chłodniejsze powietrze, tym dłużej trwa swoista ciąża.

Nimfy wychodzą z jaj w jamie ciała samicy, po czym natychmiast są wypychane na zewnątrz wraz z resztkami ooteki. Nowo narodzone larwy są małe - zaledwie kilka milimetrów długości - i mają biały, miękki pancerz. Chętnie zjadają ootekę i w ciągu kilku godzin ciemnieją, stając się małymi kopiami matki.

To ciekawe

Madagaskarczyki to jedne z nielicznych karaluchów, u których samice opiekują się nimfami. Dopóki larwy nie rozpełzną się w różne strony, matka gniewnie syczy na wszystkie owady i zwierzęta, które się do niej zbliżają, i wykonuje wypady w kierunku potencjalnego wroga.

W jednym miocie karaluchów znajduje się zazwyczaj 20–25 larw. Przez kilka dni po urodzeniu pozostają one z matką, a następnie się rozchodzą.

Chitynowy pancerz larwy nie rośnie, dlatego owad rozwija się w nim jak w ubraniu. Kilkakrotnie w trakcie swojego dzieciństwa nimfa linieje – jej pancerz pęka na grzbiecie, połówki rozchodzą się na boki, a z niego wypełza jasna, podrośnięta nimfa. Jej nowy pancerz jest miękki i jasny, ale gdy owad zjada swoją poprzednią, małą osłonkę, pokrywy ciała twardnieją, a nimfa przybiera typowy ciemnobrązowy kolor.

I jeszcze: Nie lekceważ kredy na karaluchy Maszeńka - ona naprawdę działa, sprawdziliśmy to podczas eksperymentu...

Stadium larwalne od wylęgu do ostatniego linienia trwa, w zależności od warunków środowiska i pożywienia, od 6 do 12 miesięcy. W tym czasie nimfa linieje 6 razy.

Ostatecznie jako domowy pupil madagaskarczyk będzie cieszył swojego właściciela przez około 4–5 lat. Aby jednak osiągnąć taką radość, trzeba jeszcze stworzyć owadom odpowiednie warunki…

 

Hodowla karaluchów w warunkach domowych

Od razu powiemy, że madagaskarskie syczące karaluchy hoduje się w domu nie tylko dla przyjemności, ale także jako bardzo wygodny pokarm dla zwierząt terrariowych – jaszczurek, płazów, węży, pająków. Są kaloryczne, nieszkodliwe dla zwierząt, nie wydzielają nieprzyjemnego zapachu, a zatem są bardzo atrakcyjne jako karma.

To ciekawe

To właśnie madagaskarskich karaluchów używa się jako owadów wyścigowych w karaluchich wyścigach – bardzo popularnej rozrywce w wielu krajach świata. Ponadto wykorzystuje się je również jako pożywienie, choć brzmi to okropnie – dorosły owad jest doskonałym, kalorycznym źródłem białka, przewyższając pod wieloma względami dietetycznego kurczaka i cielęcinę. A dziś ekstrawaganccy kreatorzy mody używają nawet żywych madagaskarczyków do wyrobu naszyjników, ale takie okrucieństwo wobec zwierząt raczej nigdy nie stanie się powszechne.

Niezależnie od celów, hodowla madagaskarskich karaluchów w domu odbywa się zazwyczaj w przestronnych plastikowych pojemnikach, w których:

• Na dnie znajduje się ściółka z trocin. Nie zaleca się używania trocin z drzew iglastych, natomiast włókno kokosowe lub zwykłe trociny do kuwety dla kota sprawdzą się idealnie. Można mieszać trociny z piaskiem. Ściółkę należy wymieniać raz w miesiącu, aby zapobiec zakażeniu jej roztoczami.
• Należy zapewnić kryjówki. Praktyka hodowców karaczanów pokazuje, że idealnymi kryjówkami są tacki po jajkach ułożone jedna na drugiej.
• Należy utrzymywać wysoką temperaturę w zakresie 25-30°C. Karaczany normalnie znoszą spadek temperatury do 18°C i wzrost do 35°C, ale w takich skrajnych warunkach przestają się rozmnażać.
• Wilgotność – całe terrarium należy spryskiwać wodą z rozpylacza przynajmniej raz w tygodniu. Idealnie byłoby używać ciepłej wody, która natychmiast zamieni się w mgiełkę, idealną dla karaczanów. Należy unikać ciągłego przemoczenia podłoża – może ono zgnić lub spleśnieć.

Karaczany stale potrzebują wody. W naturze pozyskują ją z soczystych owoców lub rosy. W terrarium należy umieścić poidło, do którego wkłada się watę i wlewa wodę. Owady nie powinny mieć możliwości utonięcia, ale muszą mieć dostęp do wody.

Opieka nad madagaskarskimi karaczanami syczącymi polega na spryskiwaniu terrarium wodą, regularnym dostarczaniu im pożywienia i uzupełnianiu wody w poidle. Wiedząc, jak dbać o madagaskarskie karaczany syczące, można sprawić, że będą się bardzo aktywnie rozmnażać i żyć wystarczająco długo.

Nie trzeba specjalnie zastanawiać się, czym karmić madagaskarskie karaczany syczące. Doskonale jedzą wszelkie owoce (szczególnie chętnie banany), gotowane kasze, warzywa, suchą karmę dla rybek, chleb. Najważniejsze, aby pokarm stale znajdował się w ich terrarium i był urozmaicony, w przeciwnym razie owady mogą przejawiać kanibalizm lub zacząć się samookaleczać.

Kupno madagaskarskiego karaczana syczącego w Warszawie lub innym dużym mieście w Polsce nie jest trudne: obecnie są one sprzedawane na wielu targach zoologicznych i w sklepach zoologicznych. Wiedząc, gdzie kupić madagaskarskiego karaczana syczącego, wielu terrarystów całkowicie rezygnuje z hodowli pokarmowej dla swoich gadów, stale kupując larwy karaczanów o wymaganych rozmiarach.

Obecnie karaczany można kupić nawet przez Internet. Należy jednak pamiętać, że w zapakowanej przesyłce owady mogą podróżować nie dłużej niż 3-4 dni, dlatego sklep internetowy należy wybierać spośród tych, które znajdują się niedaleko domu.

Obecnie nimfy madagaskarskich karaczanów syczących kosztują około 4-6 zł, w zależności od wieku, cena dorosłych karaczanów wynosi około 16-20 zł. Biorąc pod uwagę łatwość utrzymania, owady te mogą cieszyć nawet tych miłośników przyrody, którzy nie mogą pozwolić sobie na posiadanie kota lub psa, ale chcą mieć w domu mały kawałek dzikiego świata.

 

Niuanse utrzymania madagaskarskich karaczanów syczących w warunkach domowych