Jak długo żyją mrówki i jak przebiega ich życie w mrowisku

Nie można jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie o długość życia mrówek bez dodatkowych wyjaśnień: długość życia mrówek zależy od gatunku i kasty, do której należy dany osobnik. Jednak średnio entomolodzy podają następujące dane:

• Robotnica żyje od 1 do 3 lat. Przy mniejszych gatunkach długość życia mrówki jest krótsza niż u dużych. Mrówki zamieszkujące chłodniejsze regiony również żyją średnio dłużej niż mieszkańcy tropików.
• Samce mrówek żyją zaledwie kilka tygodni. Ich zadaniem jest udział w kopulacji. Następnie są zabijane przez mrówki z własnego mrowiska lub giną w szponach drapieżników.
• Królowa mrówek jest najdłużej żyjącym członkiem kolonii. U niektórych gatunków długość życia królowej może sięgać 20 lat – to 10-15 razy więcej niż żyje przeciętna robotnica.

Mówiąc o tym, ile lat żyją mrówki, należy również wziąć pod uwagę, że niektóre z ich gatunków, zwłaszcza północne, zapadają w sen zimowy. W tym okresie, który u mrówek na Kołymie czy Kamczatce trwa do 9 miesięcy w roku, funkcje życiowe organizmu mrówki praktycznie ustają.

W związku z tym trzy lata w takim trybie to w sumie aktywnego życia nawet mniej niż jeden rok w Amazonii. Ogólnie przy ocenie długości życia należy uwzględnić także inne cechy stylu życia mrówek oraz niuanse ich biologii.

 

Które mrówki żyją dłużej, a które krócej

Długość życia mrówek zależy od kilku czynników i okoliczności:

• Przede wszystkim – od gatunku mrówki. Na przykład, robotnice mrówek faraona żyją średnio 2 miesiące, a u mrówek bulldogów długość życia robotnicy może osiągnąć 5 lat.

• Kasta w mrowisku – mrówki-żołnierze ogólnie mogą żyć dłużej niż te, które opiekują się czerwiem i królową. A same królowe zawsze żyją dłużej niż jakakolwiek mrówka robotnica. Na przykład, zarejestrowany rekord u królowej mrówki cieśli wyniósł 28 lat bez uwzględnienia stadium larwalnego!
• Charakter wykonywanych prac. Mrówki spędzające całe życie w mrowisku żyją dłużej niż furażerki i żołnierze, nawet pomimo że ci ostatni są „zaprogramowani” na dłuższe życie. Chodzi o to, że żołnierze i furażerki w większości prędzej czy później padają ofiarą drapieżników i innych mrówek, i giną, nie dożywając swojego fizjologicznego limitu.
• Długość stadium larwalnego. Na przykład u mrówek żyjących za kołem podbiegunowym, z powodu bardzo krótkiego ciepłego okresu w roku, larwy rozwijają się przez kilka lat, a następnie przez kilka lat żyją dorosłe mrówki.
• Reżim temperaturowy: życie mrówek w stosunkowo niskich temperaturach okazuje się dłuższe niż u ich pobratymców tego samego gatunku, ale zamieszkujących cieplejsze obszary.

U niektórych gatunków mrówek, które nie mają wyraźnego podziału na kasty (na przykład u czarnych ogrodowych lub tych samych mrówek faraona), istnieje pewna „kariera” w mrowisku. Nowo narodzona mrówka najpierw zajmuje się opieką nad larwami i jajami, następnie – urządzaniem mrowiska, a pod koniec życia – poszukiwaniem i zdobywaniem pożywienia.

To bardzo logiczne – w mrowisku zawsze skupia się największa liczba żywotnych osobników, a z powodu wysokiej śmiertelności wśród furażerek, ich szeregi uzupełniane są tylko w miarę potrzeby osobnikami, które już „przeżyły swoje”.

 

Mrówki długowieczne i niektóre rekordy

Za najbardziej długowieczne uważane są duże mrówki tropikalne, których życie toczy się w mrowisku. Wśród nich – mrówki bulldogi, u których osobniki robotnice mogą żyć do 5 lat, a królowe – do 20–22 lat.

Azjatyckie i afrykańskie mrówki koczownicze żyją znacznie krócej, ale słyną z innych rekordów. Na przykład królowa afrykańskiej mrówki wędrownej może osiągnąć długość 5 cm, będąc największą mrówką w ogóle, a królowa azjatyckiej mrówki wędrownej może składać do 120 tysięcy jaj dziennie – około 2 jaj na sekundę. Taką płodnością nie może się pochwalić praktycznie żadne inne żywe stworzenie na Ziemi.

A najkrócej żyją małe mrówki-pasożyty, które utrzymują się z zapasów w obcych gniazdach. Życie robotnic takich mrówek trwa zaledwie kilka tygodni.

 

Jak żyją mrówki w mrowisku

Wszystkie mrówki żyją w dużych rodzinach o mniej lub bardziej złożonej strukturze. U bardziej prymitywnych mrówek nie ma wyraźnego podziału na kasty, a każda robotnica może wykonywać różne funkcje. U mrówek bardziej zaawansowanych ewolucyjnie w każdej rodzinie występuje kilka kast, których przedstawiciele wykonują ściśle określone zadania.

To ciekawe

Na przykład u mrówek liściarek w rodzinie wyróżnia się 7 kast różniących się wielkością i wyglądem. Łącznie wszystkie mrówki pełnią 29 różnych funkcji.

Rodziny, w których żyją mrówki, mogą liczyć od kilkudziesięciu do kilku milionów osobników. Na przykład u mrówek wędrownych jedna rodzina liczy od 2 do 20 milionów mrówek.

Trochę o tym, jak żyją mrówki wędrowne, można zobaczyć na filmie.

 

Wciągający film: polowanie mrówek koczowniczych (wędrownych)

Prawie wszystkie mrówki żyją w mrowiskach, które albo budują samodzielnie, albo przystosowują do tego różne zagłębienia w ziemi, drewnie, pod kamieniami lub w mieszkaniach człowieka. Życie mrówek w mrowisku charakteryzuje się najwyższą organizacją i porządkiem.

Każdy członek wielkiej rodziny dokładnie zna swoje funkcje i wykonuje je niezwykle starannie. Komunikacja między owadami odbywa się za pomocą sygnałów chemicznych, a wiadomości rozchodzą się tutaj bardzo szybko. Na przykład już kilka minut po śmierci królowej wie o tym każda mrówka.

Na filmie dobrze widać życie mrówek w mrowisku urządzonym w specjalnym szklanym formikarium:

 

Film o życiu mrówek w formikarium — domowym mrowisku

To ciekawe

Mrówki wędrowne są znanym wyjątkiem od reguły. Nie mają stałego mrowiska i nieustannie wędrują w poszukiwaniu żerowisk. W miejscu tymczasowego postoju robotnice łączą się ze sobą, chwytając żuwaczkami ciała sąsiadek, tworząc ogromne mrowisko-kulę, w którym życie toczy się dalej.

Mrówki żyją praktycznie na całym świecie. Nie ma ich tylko na Grenlandii, Antarktydzie i na niektórych oceanicznych wyspach. Tam, gdzie mrówki występują, podbiły prawie wszystkie biotopy, zamieszkując strefę wiecznej zmarzliny, lasy, drzewa, stepy, a nawet pustynie, gdzie żywią się owadami ginącymi z powodu upału. Niezależnie jednak od biotopu, mrowisko każdego gatunku mrówek stanowi złożoną strukturę, w której jaja i larwy znajdują się w optymalnych dla nich warunkach mikroklimatycznych.

 

Kilka słów o życiu mrowiska jako całości

Praktycznie każde mrowisko zaczyna się od małej norki lub zagłębienia pod kamieniem, w którym ukrywa się zapłodniona samica. Nie żerując i nie pokazując się na powierzchni, składa pierwsze jaja i karmi swoich pierwszych pomocników specjalnymi jajami troficznymi.

Dopiero po tym, jak pierwsze potomstwo przekształci się z larw w dorosłe mrówki, samica zaczyna otrzymywać od nich pożywienie. To one zaczynają opiekować się jajami i rozbudowywać mrowisko.

U wielu mrówek wszystkie śmieci z mrowiska są składane w pobliżu wyjścia, tworząc duże kopce. Takie mrowiska są znane w naszych lasach — mogą osiągać wysokość do 2 m.

Styl życia mrówek zamieszkujących północne szerokości geograficzne zakłada długotrwałe przetrwanie okresu zimowego. W miejscach, gdzie pod ziemią utrzymują się dodatnie temperatury, mrówki nie zapadają w sen zimowy, ale przygotowują zapasy na zimę, a mrowisko normalnie funkcjonuje przez całą zimę. Samica przestaje wtedy składać jaja, a wszystkie wyjścia z mrowiska są zamurowywane.

To ciekawe

Mrówki żniwiarki mogą gromadzić w mrowisku do 1 kg ziaren i nasion, które są wykorzystywane przez kolonię do pożywienia w zimnej porze roku.

Tam, gdzie ziemia zamarza, mrówki mogą zimować w stanie przechłodzenia. I tu biją rekordy: larwy mrówek kamczackich mogą się schładzać do minus 50°C. Oczywiście w tym okresie owady nie poruszają się, a ich narządy wewnętrzne praktycznie nie działają.

Zazwyczaj raz w roku w mrowisku pojawiają się osobniki płciowe, które jednocześnie wylatują, roją się, łączą w pary, a samice po tym rozpełzają się w poszukiwaniu nowych miejsc na gniazda. Czasami bardzo liczna rodzina może się podzielić, a jej część odchodzi w nowe miejsce, aby założyć nową kolonię.

Ogólnie rzecz biorąc, mrówki są przykładem altruizmu i całkowitego poświęcenia dla dobra kolonii. Każda z nich jest gotowa zginąć, broniąc mrowiska przed wrogiem, a każda przez całe swoje krótkie lub długie życie pracuje bezinteresownie. Nic dziwnego, że to mrówki są dziś najliczniejszymi owadami na Ziemi, przewyższając liczebnie każdą inną grupę stawonogów.

 

Ciekawe wideo: jak mrówki atakują i zjadają inne owady