O mrówkach-buldogach

Ze wszystkich mrówek, mrówki bycze uważane są za jedne z najbardziej prymitywnych. Świadczą o tym zarówno niektóre ich cechy anatomiczne, jak i specyfika zachowania. Również areał występowania mrówek byczych – Australia – sprzyja temu, aby stały się swoistymi reliktami, zachowującymi cechy niezwykłej starożytności.

Nawet jeśli nie zwracać uwagi na dość złowieszczy wygląd tych mrówek, to w ich zachowaniu i trybie życia można znaleźć wiele rzeczy, które zupełnie nie pasują do potocznego wyobrażenia o mrówkach jako pracowitych i dość pokojowych robotnikach. Niemniej jednak mrówkom byczym (nazywanym również mrówkami-bułajami) pracowitości nie brakuje.

 

Ogólny opis i charakterystyczne cechy anatomiczne

Mrówki bycze – jedne z największych mrówek w ogóle. Robotnica mrówki byczej niektórych gatunków może osiągać długość do 4 cm. Królowa jest nieco większa – do 4,5 cm; niewielka różnica w rozmiarach u przedstawicieli tych kast jest jednym z oznak ewolucyjnej niedojrzałości.

W wyglądzie zewnętrznym mrówek byczych jako pierwsze rzucają się w oczy ich żuwaczki. Są bardzo długie – do pół centymetra długości – i mają kilka ząbków, co czyni je uniwersalnymi narzędziami do chwytania zdobyczy.

Na zdjęciu – głowa mrówki byczej z dobrze widocznymi żuwaczkami:

Zewnętrznie niektóre gatunki mrówek-buldogów przypominają osy pozbawione skrzydeł, z długimi narządami gębowymi. Podobnie jak ich kłujące krewniaki, mrówki te posiadają potężne żądło, a ich jedno ukąszenie może być nawet śmiertelne dla człowieka: według statystyk u 3% osób użądlonych przez te mrówki rozwija się ciężka reakcja alergiczna, czasem ze wstrząsem anafilaktycznym. Według innych danych w Australii każdego roku więcej osób umiera z powodu ukąszeń tych owadów niż z powodu ataków rekinów, pająków i węży razem wziętych.

To ciekawe

To właśnie mrówki-buldogi są swoistymi ciężarowcami wśród mrówek: mrówka robotnica może podnosić i przenosić ciężar 50 razy większy niż jej własny. Jedna mrówka bez trudu przynosi do gniazda dorosłą turkucie lub dużego karalucha.

Na zdjęciu czarna mrówka-buldog, jedna z najgroźniejszych:

Mrówki-buldogi bardzo dobrze skaczą, przy czym robią to nie za pomocą nóg, ale dzięki gwałtownym ruchom szczęk. Mrówka może albo poruszać się serią skoków po 10-12 cm każdy, albo skoczyć raz, ale daleko – do 50 cm. Nic dziwnego, że mrówki-buldogi nazywane są również mrówkami skaczącymi.

Mrówki-byki mają też inne cechy, którymi nie może pochwalić się żadna inna grupa mrówek. Na przykład:

• mrówki-byki dobrze pływają i są w stanie bez problemu pokonywać przeszkody wodne o szerokości do 15 cm;
• wśród mrówek-buldogów istnieją gatunki komunikujące się za pomocą dźwięków – na ich grzbiecie, w miejscu połączenia dwóch segmentów, znajdują się specjalne ząbki, które przy ocieraniu się jednego segmentu o drugi wydają charakterystyczny trzask. Niektóre gatunki tych mrówek pod względem głośności swojego cykania przewyższają nawet cykady.

Lecz wygląd to nie jedyna niesamowita cecha tych owadów. Ich biologia również jest bardzo interesująca…

 

Trochę o ekologii i odżywianiu: tych mrówek boją się nawet osy

Mrówki-buldogi same kopią swoje mrowisko, ale ich dom jest prosty i prymitywny, przy czym mrowiska są zazwyczaj bardzo głębokie. Główny obszar występowania tych gatunków to suche tereny Australii, ale do prawidłowego rozwoju larw potrzebują wilgotnej gleby. Właśnie po to, aby dotrzeć do wilgotnych warstw gleby, owady pogłębiają swoje gniazda.

Mrówki buldogi karmią swoje larwy innymi owadami, ale same żywią się głównie nektarem roślin, sokami owoców i spadzią.

Zobaczcie na przykład na zdjęciu, jak larwy mrówki-buldoga pożerają osę przyniesioną przez dorosłego owada:

Mrówki buldogi odważnie atakują owady większe od siebie i nie przejmują się, gdy muszą walczyć z osami i pająkami (przykład takiej bitwy można obejrzeć na wideo na końcu tego artykułu).

To ciekawe

Choć mrówki buldogi są niebezpieczne, znacznie mniejsze czarne mrówki odważnie je atakują i często niszczą kolonie buldogów dzięki swojej liczebności.

W jednej kolonii mrówek buldogów może żyć zaledwie kilkaset osobników, a w wyjątkowych przypadkach ponad tysiąc.

Wśród mrówek buldogów występuje jeden gatunek pasożytów społecznych, którego królowa może przeniknąć do obcego gniazda i zniszczyć prawowitą królową. Robotnice następnie uznają intruzkę za swoją królową i karmią ją oraz jej potomstwo, aż do całkowitej wymiany pokolenia na młodsze osobniki innego gatunku.

U mrówek byków nie rozwinął się trofalaksja – przekazywanie częściowo strawionego pokarmu między osobnikami. Zamiast tego duże robotnice mogą składać tak zwane jaja troficzne – swoiste białkowe konserwy, które są spożywane w przypadku braku pożywienia.

To ciekawe

Większość robotnic u mrówek buldogów to gamergaty, czyli są zdolne do kopulacji z samcami i składania zapłodnionych jaj, z których przy odpowiedniej opiece rozwiną się dorosłe mrówki. Zanotowano przypadek trzymania w niewoli mrowiska, które przez trzy lata istniało bez królowej, uzupełniając się tylko mrówkami z jaj gamergatów. Uważa się, że takie zachowanie było typowe dla starożytnych mrówek, które dopiero zaczynały swoją drogę w doskonaleniu zachowań społecznych.

 

Rozmnażanie mrówek buldogów

Raz w roku u mrówek buldogów występuje rójka, podczas której wyklute z larw osobniki płciowe kopulują, samce giną, a samice rozbiegają się po okolicy w poszukiwaniu dogodnego miejsca do założenia nowej kolonii.

Larwy mrówek buldogów żywią się pokarmem przynoszonym im przez dorosłe owady (u większości innych mrówek dorosłe robotnice karmią larwy swoim zwróconym pokarmem).

Ponadto dorosłe osobniki nie pomagają nowo narodzonym mrówkom wydostać się z kokonu.

Macica mrówki bulldoga po założeniu mrowiska niewiele różni się od robotnic, jest tylko nieco większa i ma powiększony tułów.

 

Jak niebezpieczne są mrówki bulldogi

Mrówki bulldogi uważane są za jedne z najniebezpieczniejszych mrówek na świecie. Nie tylko ich ukąszenia są bardzo bolesne i mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego oraz uduszenia, ale same mrówki są dość agresywne i bardzo ruchliwe.

Przy wejściu do mrowiska zawsze dyżurują 2-3 mrówki gotowe dać sygnał pobratymcom, a przy pierwszym niebezpieczeństwie z mrowiska wybiega kilkadziesiąt owadów. Osoba, która nieuważnie usiądzie obok mrowiska, ryzykuje niespodziewane otrzymanie bardzo bolesnych ukąszeń. W skali bolesności użądleń ukąszenia mrówek bulldogów klasyfikowane są jako ukąszenia kategorii 3 – jedne z najbardziej bolesnych wśród owadów na świecie w ogóle.

Dla naukowców zajmujących się ewolucją mrówki bulldogi są bardzo interesującym obiektem badań: na ich przykładzie można niemal bezpośrednio obserwować zachowanie i rozwój owadów, które zamieszkiwały planetę miliony lat temu. Dlatego nawet pomimo niebezpieczeństwa mrówki te są aktywnie hodowane w laboratoriach badawczych i badane są ich wewnątrzrodzinne relacje.

 

Ciekawe wideo: walka dwóch mrówek bulldogów

 

Osa kontra mrówka bulldog: kto kogo?..