Czym żywią się mrówki

Mrówki słyną ze swojej wszystkożerności. Dotyczy to nie tylko mrówek leśnych i polnych, które można spotkać, jak pracowicie niosą do mrowiska suchy liść, martwą muchę czy okruszek chleba. Swoją uniwersalnością w odżywianiu wyróżniają się zwłaszcza mrówki faraona – pospolite domowe szkodniki. Potrafią znaleźć obfite źródła pożywienia nawet w idealnie czystym mieszkaniu. Czasami wydaje się, że te mrówki jedzą wszystko: kropla oleju, która spadła na podłogę za kafelkiem, okruszki przy listwie przypodłogowej, niezmieciony ze stołu cukier – i na takim prowiancie całe mrowisko rośnie i rozwija się pomyślnie.

Ale naukowcy, którzy szczegółowo badali, czym żywią się mrówki, odkryli, że jednak tych owadów nie można nazwać wybrednymi żarłokami. W wyborze pożywienia są bardzo podobne do człowieka: choć ich dieta może obejmować tysiące produktów, jedzą według ścisłego systemu. Ponadto wśród mrówek zdarzają się smakosze, dla których pożywieniem jest tylko jeden, bardzo rzadki i egzotyczny produkt.

 

Standardowa dieta najpowszechniejszych gatunków mrówek

Odżywianie mrówek większości gatunków obejmuje szeroki wachlarz prostych produktów zarówno pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Mrówki faraona, a w tropikach – inne gatunki osiedlające się w domach, aktywnie i chętnie jedzą również syntetyczne produkty spożywcze, używane do produkcji półproduktów lub jako przyprawy.

Co ciekawe, mrówki wciągają do mrowiska wszystkie produkty, które napotkają, a następnie cała ta racja żywnościowa jest dzielona w określony sposób pomiędzy członków kolonii:

• Larwy mrówek odżywiają się głównie pokarmem białkowym pochodzenia zwierzęcego. W naturze są to szczątki innych owadów lub większych zwierząt, jaja różnych szkodników, a w domu lub mieszkaniu – dodatkowo produkty mleczne, żelatyna, resztki potraw jajecznych. Dla larw pokarm białkowy jest niezwykle potrzebny – muszą rosnąć i się rozwijać.

  

• Dorosłe mrówki odżywiają się głównie lekkostrawnym pokarmem węglowodanowym – miąższem owoców, nasionami, orzechami, kłączami roślin, sokami drzew, spadzią, a w pomieszczeniach mieszkalnych – miodem, cukrem, dżemem.

U mrówek trudno wyróżnić jakiś dominujący w diecie produkt. Chociażby dlatego, że każdy gatunek zajmuje swoją niszę ekologiczną i specjalizuje się w zdobywaniu określonych pokarmów.

Uwaga

Niektóre mrówki są obligatoryjnymi drapieżnikami. Na przykład mrówki wędrowne lub mrówki Cerapachys żywią się niemal wyłącznie owadami na wszystkich etapach swojego rozwoju.

Królowa również odżywia się głównie pokarmem białkowym, a u wielu gatunków mrówki opiekujące się królową specjalnie przeżuwają dla niej pokarm, zapewniając jak najwygodniejszy do spożycia „deser”.

Podstawą diety węglowodanowej u wielu gatunków mrówek jest rosa miodowa i spadź. Pierwsza to słodkie soki wydzielane przez liście drzew przy gwałtownych wahaniach temperatury. Druga to słodkie wydzieliny niektórych owadów, wśród których najbardziej znane są mszyce.

To ciekawe

Według obliczeń naukowców, u zwykłych rudych mrówek leśnych spadź stanowi około 60% diety! Nic dziwnego, że ci leśni pracownicy są tak przywiązani do stad swoich mlecznych mszyc.

A mrówki cieśle jako źródło węglowodanów zbierają gumy – powszechnie znaną żywicę drzewną, wydzielaną w miejscach uszkodzenia kory drzewa. Niemniej jednak i one są bardzo przywiązane do kolonii mszyc – wszystkie mrówki muszą jeść często, a guma wydziela się na korze nieregularnie.

U mrówek żniwiarzy podstawę diety węglowodanowej stanowią suche nasiona traw – dość gruby i twardy pokarm. Zadaniem żołnierzy tych mrówek w wolnym czasie od obrony gniazda jest mielenie potężnymi żuwaczkami takich nasion w celu wytworzenia swoistej miękkiej kaszki, którą mogą odżywiać się pozostali członkowie kolonii.

 

Jak często jedzą mrówki?

Mrówki jedzą często – kilka razy dziennie. Zazwyczaj mrówki-furażerki (te, których zadaniem jest poszukiwanie i transportowanie pożywienia) łączą przyjemne z pożytecznym, żywiąc się częścią zbieranego dla mrowiska pokarmu. Mrówki znajdujące się w mrowisku są stale dokarmiane z zgromadzonych zapasów.

To ciekawe

W wielu mrowiskach żyją owady przystosowane do sąsiedztwa z mrówkami – niektóre chrząszcze i ich larwy, a także poszczególne gatunki ćm. Zwykle chronią się one, wydzielając spadź, dzięki której mrówki nie tylko ich nie krzywdzą, ale także pozwalają im żywić się własnymi jajami. Każda mrówka przebiegająca obok takiego lokatora nie omieszka połaskotać chrząszcza lub gąsienicy czułkami, by w zamian otrzymać porcję słodkiego syropu.

Przez długi czas mrówki mogą głodować tylko w okresie zimowania, i to wyłącznie podczas zimowania przy wychłodzeniu. Większość rodzimych mrówek zimujących pod ziemią nie zapada w sen zimowy, a zimą nadal aktywnie funkcjonuje w zamkniętym mrowisku. Do odżywiania się w tym okresie wykorzystują one wcześniej zebrane obfite zapasy.

To ciekawe

Mrówki żniwiarki, typowe dla południowych regionów naszego kraju, mogą w ciepłym okresie roku zgromadzić w mrowisku do kilograma nasion – to w zupełności wystarcza im do normalnego funkcjonowania kolonii zimą. Podczas zimowania w mrowisku nie ma larw, więc kolonia nie potrzebuje pokarmu białkowego. Nawiasem mówiąc, nasiona stanowią około 97% diety mrówek żniwiarek.

Podczas zimowania mrówki mogą głodować, zwłaszcza przy spadku temperatury. Mrówki zamieszkujące północną część Rosji mogą pozostawać w stanie uśpienia do 9 miesięcy w roku, niczego nie jedząc.

Uwaga

Miłośnicy hodowania kolonii mrówek w warunkach domowych wiedzą, że główną zasadą udanej hodowli jest stała dostępność pożywienia dla owadów. Nawet podczas zimowania, gdy sztuczne mrowisko umieszczane jest w lodówce, w karmniku stale umieszcza się pokarm: przy temperaturach powyżej zera niektóre furażerki mogą wybiegać z gniazda w poszukiwaniu pożywienia.

Ważnym rodzajem pokarmu dla wszystkich mrówek są tak zwane jaja troficzne – jaja składane przez królową w okresie nadmiaru pożywienia, które nie rozwijają się w larwy. Mrówki zjadają je w okresie niedoboru innych pokarmów podczas „głodnych” miesięcy.

 

Mrówki-smakosze, czyli przykłady wąskiej specjalizacji pokarmowej

Wśród mrówek istnieje wiele gatunków, które zamiast dużej różnorodności pokarmu wolą wykorzystywać tylko jeden lub dwa produkty. Wśród takich gatunków można wyróżnić następujące:

• Mrówki liściarki, które są jednymi z nielicznych żywych istot w ogóle, które nauczyły się zajmować się rolnictwem. Zbierają w mrowisku kawałki liści, obgryzione przez robotnice, przeżuwają te liście na papkowatą masę, składają w specjalnych komorach w gnieździe, pełniących rolę cieplarni, i żywią się grzybami rozwijającymi się w masie liściowej. Same liście nie nadają się dla mrówek do jedzenia, ponieważ są zbyt grube i mało odżywcze.

  

• Mrówki centromyrmex, które jedzą wyłącznie termity.
• Ponerinae – podrodzina mrówek, których każdy gatunek specjalizuje się w odżywianiu się określonym rodzajem owadów.
• Mrówka dracula – unikalny gatunek o bardzo wąskiej specjalizacji żywieniowej. Jej dorosłe osobniki żywią się wyłącznie sokami swoich własnych larw. Same larwy wcale na tym nie cierpią. Dorosłe mrówki łapią różne owady, stonogi i pająki, ale same ich nie jedzą, a karmią nimi dorastające pokolenie.

Przy tym odżywianie larw mrówek jest tak specyficzne, że należy o nim opowiedzieć osobno.

 

Czym żywią się larwy mrówek

Ze względu na sposób odżywiania larwy różnych gatunków mrówek dzielą się na dwa typy:

• zdolne do samodzielnego odżywiania
• i niezdolne do samodzielnego jedzenia.

Te drugie są liczniejsze. Dorosłe mrówki karmią je metodą trofalaksji, czyli przekazując larwie częściowo strawiony pokarm ze swojego przełyku.

Larwy zdolne do samodzielnego jedzenia zjadają martwe owady przyniesione do mrowiska lub inny białkowy pokarm, czasami troficzne jaja, a nawet larwy z innych mrowisk. Tylko mrówki liściarki karmią swoje dorastające pokolenie hodowanymi grzybami.

Uwaga

Z uwagi na to, że w okresie zimowym mrówki z umiarkowanych szerokości geograficznych nie mają dostępu do białkowego pokarmu, w klimacie umiarkowanym w ciągu roku wydają one tylko jedno pokolenie, a na zimowanie odchodzą wyłącznie dorosłe mrówki zdolne do odżywiania się zapasami roślinnymi. U tych mrówek, które zimują zapadając w sen zimowy, larwy również mogą zimować – w stanie anabiozy pokarm nie jest im potrzebny.

Od tego, jakie pożywienie otrzymuje larwa, zależy, czy po przepoczwarczeniu przekształci się w robotnicę, czy w zdolną do rozmnażania osobniczkę – królową. Pod tym względem mrowisko przypomina prawdziwe demokratyczne społeczeństwo: robotnice w nim decydują, ile w każdej kolonii będzie robotnic, a ile kontynuatorek rodu.

 

Ciekawe wideo: jak mrówki zjadają kiełbasę (nagranie przyspieszone 700 razy)