Wszy odzieżowe: cechy wyglądu i trybu życia

Wszy odzieżowe to dość specyficzne pasożyty. Co więcej, nie stanowią one odrębnego gatunku, a jedynie ewolucyjną formę wszy głowowej, która zmieniła swoje nawyki i tryb życia w ciągu krótkiego okresu, odkąd ludzie noszą ubrania.

Wszy odzieżowe nie mogą żyć we włosach – ich odnóża nie są do tego przystosowane, dlatego zazwyczaj nie pozostają na głowie człowieka. Za to doskonale przystosowały się do życia w ubraniach – w fałdach materiału, między szwami, w mankietach i kieszeniach – pewnie czepiając się samej tkaniny.

Ogólnie rzecz biorąc, wesz odzieżowa to pasożyt żyjący właśnie w ubraniach. Tutaj wszy odzieżowe zyskały kilka przewag: mają większą przestrzeń do żerowania, są bezpieczniejsze niż na głowie i ogólnie mają bardziej komfortowe warunki. Pod ubraniem ciało człowieka utrzymuje bardziej stabilny mikroklimat niż na głowie. Jednak takie przystosowanie do pasożytowania na ubraniach ma też swoje wady, o których jeszcze powiemy poniżej.

 

Jak wyglądają wszy odzieżowe?

Wszy odzieżowe z wyglądu są bardzo podobne do wszy głowowych. To małe owady o długości ciała około 3-4 mm, białawym lub szarożółtym kolorze, z charakterystycznym, lekko wydłużonym odwłokiem. Na zdjęciu przedstawiono wesz odzieżową pod dużym powiększeniem mikroskopu:

Wszy odzieżowe nie mają skrzydeł, co ułatwia im poruszanie się we włosach. Z drugiej strony, z powodu tej cechy nie mogą łatwo i szybko przemieszczać się między swoimi żywicielami.

Na zdjęciu – wszy odzieżowe na tkaninie:

A na następnym zdjęciu widać dobrze, jak wyglądają wszy odzieżowe po nassaniu się krwi:

Uwaga

Dorosłą wesz odzieżową, zwłaszcza po nasyceniu krwią, można pomylić z pchłą, ponieważ jej odwłok ciemnieje i nieco się nadyma. Jednak wszy nie potrafią skakać, a jeśli pasożyty po prostu rozłażą się z miejsc ukąszeń, to na pewno są to wszy. Na zdjęciu – wesz odzieżowa w miejscu ukąszenia.

Larwy wszy odzieżowych różnią się od dorosłych owadów tylko rozmiarem – osiągają długość od pół milimetra do 1,5-2 mm. W trakcie wzrostu linieją trzykrotnie, a następnie przekształcają się w dorosłego owada.

Poniżej na zdjęciu można przyjrzeć się, jak wygląda wesz odzieżowa w stadium larwy:

To ciekawe

Larwą nazywa się tylko to stadium rozwoju wszy, które następuje bezpośrednio po jaju. Larwa po pierwszym linieniu nazywa się nimfą.

Jaja wszy odzieżowych nazywane są gnidami. Za pomocą specjalnej wydzieliny przytwierdzane są do odzieży i bardzo trudno oderwać je mechanicznie. Każde takie jajo ma nieco wydłużony kształt i długość około 0,5 mm. Zazwyczaj gnidy wszy odzieżowych dość trudno zauważyć gołym okiem na ubraniu.

Wszy na ciele człowieka dobrze odróżniają się od innych pasożytów. Pluskwy łóżkowe są znacznie większe i mają ciemniejszy kolor, pchły skaczą wysoko i daleko, a kleszcze mają wyraźnie widoczne 8 odnóży (u wszy jest ich tylko 6). Chyba że najmniejsze larwy pluskiew można pomylić z wszami, ale występują one rzadko same (bez jednoczesnej obecności dużych osobników dorosłych) i prawie nigdy nie wpełzają pod ubranie.

 

Cechy biologii i odżywiania pasożytów

Wszy odzieżowe to typowe hematofagi, których jedynym pokarmem jest krew człowieka. Różnią się przy tym od większości innych pasożytów tym, że wolą przebywać właśnie na ciele człowieka lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie.

Wszy głowowe i łonowe, aby stale przebywać w pobliżu źródła pożywienia, nauczyły się czepiać włosów, dlatego żyją i kłują głównie we włosach na ciele. Natomiast wszy odzieżowe większość czasu spędzają po wewnętrznej stronie bielizny, tylko w celu odżywiania przenosząc się na ciało człowieka. Z tego powodu nazywa się je również wszami cielesnymi, a także wszami bieliźnianymi.

I jeszcze: Wroga trzeba poznać z widzenia - szczegółowe zdjęcia wszy i gnid (w tym makrofotografia). Okropna sprawa...

Na poniższym zdjęciu widać, jak wyglądają wszy odzieżowe, które napiły się krwi:

To ciekawe

Jak już zaznaczono powyżej, wszy głowowe i odzieżowe to różne formy tego samego gatunku. W warunkach naturalnych nawet na ciele jednej osoby zwykle nie spotykają się ze sobą (jednak są one rozdzielone czysto terytorialnie), ale w warunkach eksperymentalnych krzyżują się i dają żywotne potomstwo. Przy tym samo potomstwo ma więcej cech wszy głowowych, jako formy podstawowej.

Wszy cielesne większość czasu spędzają między szwami, w fałdach i zakładkach odzieży. Na zdjęciu widać skupisko pasożytów na syntetycznym ocieplaczu:

Wszy unikają błyszczącej, jedwabnej i satynowej odzieży, lubią wełniane i bawełniane tkaniny.

Te owady muszą odżywiać się co najmniej 3–4 razy na dobę, dlatego wszy regularnie i stale pojawiają się na ciele. Z tego samego powodu owady są zmuszone pasożytować tylko na tych ludziach, którzy rzadko lub w ogóle nie zmieniają odzieży – jeśli odzież wisi w szafie przez 4–5 dni, wesz odzieżowa nie będzie w stanie dotrzeć do pożywienia i umrze z głodu.

To właśnie określa krąg ofiar wszy odzieżowych – włóczędzy, żebracy, uchodźcy, żołnierze na wojnie, którzy nie mogą regularnie zmieniać odzieży; wszy znajdują u nich w bieliźnie idealne siedlisko. U ludzi, którzy stale myją ciało i mają co najmniej dwie zmiany bielizny tygodniowo, wszy odzieżowe nie mogą żyć. Pod tym względem przegrywają z wszami głowowymi.

Wszy bieliźniane rozmnażają się właśnie w odzieży. Tutaj w pełnym bezpieczeństwie rozwijają się gnidy, a larwy po wyjściu z jaj zaczynają prowadzić taki sam tryb życia jak dorosłe owady.

Optymalna temperatura dla bytowania i rozmnażania wszy odzieżowej: +30-33°C. Przy temperaturze około +15°C rozwój ich gnid zostaje zatrzymany, a przy temperaturze poniżej -13°C i powyżej +60°C pasożyty giną. Ta cecha biologii wszy odzieżowej pozwala pozbyć się ich metodami niechemicznymi, na przykład przez zwykłe pranie bielizny w gorącej wodzie lub zamrażanie odzieży.

 

Ukąszenia wszy odzieżowej i ich objawy

Ukąszenia wszy odzieżowej – to właśnie jeden z głównych problemów powodowanych przez te pasożyty. Kiedy wszy kąsają ciało, u człowieka mogą wystąpić reakcje alergiczne, silny świąd, wysypki i plamy na skórze, a przy zbyt obfitych ukąszeniach – owrzodzenia, czyraki, a nawet ropne zapalenie skóry.

Na poniższym zdjęciu przedstawiono typowe ukąszenia wszy odzieżowej. Są one dość podobne do ukąszeń pcheł, ale różnią się brakiem widocznych łańcuchów składających się z kilku ukąszeń, charakterystycznych dla ukąszeń pluskiew i pcheł:

Dla wszy charakterystyczny jest brak długiej kłujki do ukąszenia, dlatego muszą one zagłębiać część swojej głowy w skórę. Z tego powodu otwór w środku ukąszenia jest stosunkowo duży. Na zdjęciu poniżej widać wesz odzieżową podczas ukąszenia:

Właśnie dzięki obecności powierzchownych uszkodzeń skóry ukąszenia wszy odzieżowej łatwo odróżnić od świerzbu – w przypadku świerzbu samych ukąszeń nie ma, ale występuje podobny świąd. Na zdjęciu poniżej – podrażnienie spowodowane świerzbem, łatwe do odróżnienia od tego przy pedikulozie:

Wszy odzieżowe kąsają ciało głównie w okolicy lędźwi, pośladków, boków, szyi, pach oraz na udach. Na owłosionej części ciała wolą nie kąsać.

Ukąszenia wszy odzieżowej wywołują charakterystyczny zespół objawów, nazywany w medycynie wszawicą odzieżową lub pedikulozą odzieżową i klasyfikowany jako typowa choroba pasożytnicza.

Charakterystycznymi objawami pojawienia się wszy odzieżowej są:

• ukąszenia, które goją się zwykle w ciągu 3–4 dni
• świąd na ciele, zarówno w miejscu ukąszeń, jak i w ich pobliżu
• wystąpienie reakcji alergicznej, od wysypki po objawy uogólnione – podwyższona temperatura ciała, nudności, zaburzenia trawienia, bóle głowy
• pojawienie się niewielkich niebieskich plam na skórze
• wysypki krostkowe
• zaburzenia nerwowe spowodowane ciągłym swędzeniem.

I jeszcze: Wszy to nie karaluchy, więc czy warto je tępić Dychlofosem? (artykuł ma ponad 20 komentarzy)

Zazwyczaj osoby zarażone wszami odzieżowymi nie odkrywają samych pasożytów, ale najpierw odczuwają właśnie te objawy. Bardzo ważne jest, aby w porę podjąć działania w celu zniszczenia owadów, aby nie dopuścić do pojawienia się czyraków w miejscach ukąszeń i rozwoju ropnych wrzodów.

Typowe objawy zarażenia wszami odzieżowymi to nie najgorsze, co może się wydarzyć po pojawieniu się tych pasożytów. To właśnie wszy odzieżowe najczęściej są nosicielami patogenów tyfusu plamistego i duru powrotnego – chorób, których epidemie w przeszłości pochłaniały tysiące istnień podczas wojen i w biednych dzielnicach wielkich miast. Obecnie ogniska tych chorób pojawiają się głównie w krajach Azji i Afryki i są związane przede wszystkim właśnie z wszami.

 

Jak przenoszą się wszy odzieżowe?

Pomimo małej ruchliwości, wszy odzieżowe mogą dość skutecznie rozprzestrzeniać się między ludźmi. Zazwyczaj przenoszą się przez bliski kontakt osoby zarażonej i zdrowej, a także podczas używania cudzej odzieży. Dzieje się tak zazwyczaj w:

• miejscach noclegowych bezdomnych
• obozach dla uchodźców, schronieniach podczas klęsk żywiołowych
• okopach i namiotach podczas działań wojennych
• przedszkolach i szkołach
• transporcie publicznym
• saunach i łaźniach publicznych
• podczas wycieczek turystycznych
• dziecięcych obozach wypoczynkowych
• brudnych, tanich hotelach.

Uwaga

Wszy odzieżowe mogą przetrwać w wodzie do 2 dób, dlatego w wyjątkowych przypadkach mogą być przenoszone przez wodę nawet w otwartych zbiornikach. Takie przypadki odnotowano w Indiach i Bangladeszu.

Ogólnie rzecz biorąc, każde miejsce skupiska ludzi może być źródłem zarażenia wszami. Najłatwiej jednak przenoszą się one podczas wspólnego używania odzieży i bielizny.

 

Walka z wszami odzieżowymi i leczenie wszawicy odzieżowej

Pozbycie się wszy odzieżowych nie jest takie trudne, a przy odpowiednim podejściu można to zrobić dosłownie w jeden dzień.

Najprostszym sposobem jest skontaktowanie się z sanepidem lub specjalnym ośrodkiem przyjęć. Owszem, publikacje tam potrafią zmieszać nawet najbardziej zagorzałego optymistę, ale za to środki i metody obróbki są tam tak potężne, że pozwalają wyplenić wszy odzieżowe dosłownie w ciągu kilku godzin.

Wszy cielesne można wyplenić również w domu. Aby z nimi walczyć, należy:

• Zdjąć całą odzież, włożyć do pralki, dodać dowolny nowoczesny środek przeciwko wszom odzieżowym, a w razie jego braku – ocet lub mydło dziegciowe – i wyprać rzeczy w możliwie najwyższej temperaturze. W idealnym przypadku rzeczy należy wygotować lub oddać do pralni chemicznej celem obróbki w komorze paroformaliny.
• Dokładnie się wykąpać, umyć ciało kremem pedikulobójczym lub szamponem, pozostawić środek na ciele na pół godziny, a następnie dokładnie go zmyć.
• Ubrać czystą odzież, która była przechowywana w szafie lub wietrzona na zewnątrz przez co najmniej dwa tygodnie.

Wskazane jest po tym zmienić pościel. Po zakażeniu nie wolno zakładać nieprzetworzonej odzieży.

Leczenie ukąszeń wszy odzieżowych polega na przemywaniu ich płynami alkoholowymi, balsamami typu „Ratownik”, środkiem „Gwiazdka”. W przypadku wystąpienia reakcji alergicznych stosuje się leczenie objawowe (środki na ból głowy, przeciwbólowe, przeciwobrzękowe) oraz leki przeciwhistaminowe.

Ważne jest, aby pamiętać, że walka z wszami odzieżowymi i leczenie skutków ich ukąszeń jest zawsze trudniejsze niż początkowo uniknięcie zakażenia. Dlatego dla zapobiegania wszawicy należy unikać miejsc, w których można się zarazić wszami, nie kontaktować się z nieznajomymi i niechlujnymi osobami, nie nocować w podejrzanych miejscach, korzystać wyłącznie z własnych przedmiotów higienicznych i odzieży, uczyć dzieci przestrzegania zasad higieny i sanitarnych.

Przy tych warunkach nawet w trudnych sytuacjach życiowych można uniknąć zakażenia wszami i nigdy nie poznać wszawicy.

Życzę zdrowia!

 

Przydatne informacje o wszach ludzkich

 

Ciekawe wideo: skąd biorą się wszy i jak z tym walczyć

 

A tak wyglądają wszy łonowe na rzęsach: unikalne nagrania