Roztocze uszne u kotów

Praktycznie wszyscy doświadczeni właściciele kotów zetknęli się kiedyś z taką nieprzyjemną chorobą u swojego pupila jak otodektoza – inaczej świerzb uszny, wywoływany przez pasożytowanie w uszach mikroskopijnego roztocza Otodectes cynotis. Ten niebezpieczny pasożyt rozwija się w zewnętrznym przewodzie słuchowym różnych zwierząt mięsożernych (kotów, psów, lisów, fretek, lisów polarnych).

U psów, podobnie jak u zwierząt futerkowych, otodektozę stwierdza się sporadycznie: częstotliwość zarażenia zależy od warunków sanitarnych utrzymania lub stanu populacji w dzikich społecznościach. Koty zarażają się znacznie częściej, u nich choroba często przebiega z powikłaniami i może mieć charakter przewlekły.

Uwaga

Należy pamiętać, że objawy świerzbu usznego mogą pojawiać się okresowo, a w przerwach między nimi kot może wyglądać na zdrowego, ale nadal będzie aktywnym nosicielem pasożyta, co jest bardzo niebezpieczne, ponieważ kleszcz szybko przenosi się na inne zwierzęta. To właśnie z powodu częstego występowania okresu utajonego wykrycie kleszcza usznego u kotów bywa trudniejsze niż u psów.

Zazwyczaj właściciele zwierząt zauważają objawy w stadium silnego zarażenia, gdy choroba już poważnie wpływa na zdrowie pupila. Jeśli leczenie nie zostanie rozpoczęte na czas, mogą wystąpić powikłania w postaci ropnych zapaleń ucha, które w dalszej kolejności mogą prowadzić do zapalenia opon mózgowych i śmierci zwierzęcia.

Dla ludzi roztocze uszne również stanowi pewne zagrożenie, ponieważ właściciel może zarazić się od chorego pupila. Na świecie odnotowano i opisano przypadki pasożytowania roztocza usznego u ludzi.

 

Odżywianie i rozmnażanie roztocza usznego

Kleszcze z rodzaju Otodectes to bardzo małe pasożyty, osiągające do 0,8 mm długości. Ich ciało jest owalne, lekko wydłużone, w kolorze żółtym lub brązowawym.

Poniżej na zdjęciu pokazano, jak takie roztocze wyglądają pod mikroskopem:

Cykl życiowy składa się z następujących stadiów:

• jajo;
• larwa;
• nimfa;
• imago (osobnik dorosły).

Pełny rozwój roztocza usznego w sprzyjających warunkach może trwać 10 dni. W praktyce, przy znacznym zarażeniu kota, co tydzień w jego uszach pojawiają się setki nowych pasożytów. Pasożytowanie każdego osobnika trwa około miesiąca, po czym roztocza giną, pozostawiając żywicielowi liczne potomstwo.

Osobniki dorosłe mają 4 pary odnóży, przy czym u samic ostatnia para jest zredukowana – patrz na zdjęciu poniżej:

Uwaga

Odnóża roztocza są wyposażone w potężne haczyki i przyssawki, dzięki czemu pasożyt bardzo mocno umocowuje się w uchu i praktycznie nie da się go strząsnąć podczas potrząsania głową. Zwierzęta instynktownie kręcą głową i uderzają łapami w uszy, ale prowadzi to jedynie do krwiaków i wczesnych powikłań.

Samce roztoczy usznych łączą się w pary z samicami, które nie są jeszcze dojrzałe płciowo, bezpośrednio w przewodzie słuchowym żywiciela. Samica składa następnie białe, wydłużone jaja – dużymi skupiskami na wewnętrznej części przewodu słuchowego.

Po pewnym czasie wykluwają się z nich larwy, które od razu przystępują do żerowania. Następnie linieją i przekształcają się w nimfy.

Na wszystkich etapach cyklu życiowego (z wyjątkiem jaja) pasożyt intensywnie się odżywia. Roztocza przecinają aparatem gębowym cienką skórę kanału słuchowego i spożywają wydobywającą się krew oraz posokę. Dodatkowo pasożyty wydzielają ślinę, która zapobiega krzepnięciu krwi i gojeniu się ranek.

Po pewnym czasie cały przewód słuchowy wypełnia się strupami z martwych komórek naskórka, zaschniętym wysiękiem i wydzielinami roztoczy usznych. Ta masa, mająca wygląd brązowych grudek, przy silnym zarażeniu obficie wydostaje się z uszu zwierzęcia.

Oto jak wyglądają wydzieliny z uszu kota chorego na otodektozę:

Objaw ten wskazuje, że choroba osiągnęła swoje apogeum i należy niezwłocznie rozpocząć leczenie.

Jednak bardzo pożądane jest, aby umieć wykryć roztocza jeszcze przed intensywnym zajęciem uszu. W tym celu konieczne jest przeprowadzanie badań profilaktycznych, których metodykę warto rozważyć bardziej szczegółowo…

 

Badanie kota w kierunku obecności pasożyta

Jeśli kot regularnie wychodzi na zewnątrz i/lub ma kontakt z innymi zwierzętami, należy koniecznie przeprowadzać jego badania profilaktyczne. Częstotliwość takich badań może się różnić i zależy od tego, jak często zwierzę opuszcza pomieszczenie. Ogólnie rzecz biorąc, specjaliści zalecają przeprowadzanie badania nie rzadziej niż 2 razy w miesiącu.

Przeprowadzenie takiego badania w warunkach domowych, podobnie jak czyszczenie uszu kota w celach profilaktycznych, jest dość łatwe. Na początku należy umieścić zwierzę w dogodnym do takich manipulacji miejscu. W domu sprawdzi się wysoki stół stojący w dobrze oświetlonym miejscu.

Jeśli zwierzę zachowuje się spokojnie, można pozostawić je w dowolnej wygodnej dla niego pozycji. Jeśli kot jest zdenerwowany, lepiej go „unieruchomić”. W tym celu wskazane jest użycie ręcznika lub miękkiego koca. Należy szczelnie owinąć zwierzę w tkaninę, pozostawiając wolną tylko głowę: kończyny powinny być dobrze unieruchomione, ale zwierzę nie powinno odczuwać bólu.

Po wykonaniu wstępnych przygotowań przeprowadza się właściwe badanie:

• Jedną ręką głowa kota jest lekko przechylana – tak, aby na badane ucho padała wystarczająca ilość światła;
• Drugą ręką należy delikatnie odwrócić małżowinę uszną, aby dobrze widoczny był przewód słuchowy. Jeśli zwierzę jest zdrowe, nie powinno być trudności z takimi działaniami. Jeśli są problemy, kot będzie odczuwał ból: będzie próbował się wyrwać, będzie krzyczeć i kręcić głową;
• Należy dokładnie zbadać przewód słuchowy pod kątem obecności ropni, strupów, niezdrowych wydzielin. Z chorego ucha zwykle wydobywa się wyczuwalny nieprzyjemny zapach;
• Jeśli wszystko jest w porządku, w celach profilaktycznych i dodatkowego oczyszczenia zaleca się zastosowanie roztworu higienicznego. Na przykład dobrze sprawdzą się płyny do czyszczenia uszu kotów i psów (Otifri, Bars itp.).

Nie zaleca się używania patyczków higienicznych w warunkach domowych, ponieważ istnieje ryzyko nieumyślnego spowodowania urazu mechanicznego.

Aby zwierzę się nie denerwowało, można zasłonić mu oczy wolną ręką.

Jeśli wszystko jest w porządku i nie zauważono niczego niepokojącego, zabieg płukania uszu można powtórzyć za miesiąc. Jeśli coś jest nie tak, warto pokazać pupila weterynarzowi. Należy pamiętać, że roztocze uszne są bardzo małe i zobaczenie samego pasożyta gołym okiem (bez mikroskopu) będzie problematyczne.

 

Główne objawy wskazujące na zakażenie

Roztocze Otodectes cynotis rozwija się na wewnętrznej części małżowiny usznej, w zewnętrznym i wewnętrznym przewodzie słuchowym. Gromadząc się w dużych ilościach, pasożyty powodują poważne uszkodzenia delikatnej i wrażliwej skóry uszu kota.

Uwaga

Roztocze uszne są bardzo wrażliwe na temperaturę i wilgotność w swoim środowisku. W uszach panuje dla nich idealny mikroklimat, gdzie jest stale wilgotno i ciepło, niezależnie od temperatury otoczenia. Dlatego choroba nie ma sezonowego charakteru: zwierzęta mogą się zarazić i chorować o każdej porze roku.

Swoim aparatem gębowym roztocze uszne przecinają skórę przewodu słuchowego i żywią się wydzieliną z ranek. Z obrzękniętych i zapalonych tkanek sączy się wysięk, który wysychając tworzy strupy i parch. Roztocze żyją wśród tych strupów, powodując kolejne uszkodzenia.

Z biegiem czasu w uszach prawie zawsze tworzy się ciemnobrązowa, ziarnista substancja. Wydziela się ona z przewodu słuchowego w postaci grudek i nieprzyjemnie pachnie. To właśnie ta ciemna masa jest najbardziej charakterystycznym objawem zakażenia kota roztoczem usznym i rozwoju otodektozy.

Ponadto obserwuje się również objawy wtórne, które przejawiają się w różnych formach – może to być podwyższona temperatura ciała, procesy zapalne, powiększenie węzłów chłonnych.
Oto typowe oznaki zakażenia kota roztoczem usznym:

• Zwierzę staje się niespokojne, często potrząsa głową;
• Gwałtownie potrząsa uszami i uderza w nie łapami, przez co na uszach często powstają silne krwiaki;
• Pupil słabo je;
• Mało śpi;
• Z uszu wydobywa się brązowa, lepka ciecz lub pastowata masa, która nieprzyjemnie pachnie;
• Kocięta opóźniają się we wzroście i rozwoju;
• Czasami w okolicy małżowin usznych może wypadać sierść;
• Ciąża często zaostrza chorobę, aż do wystąpienia konwulsji i drgawek.

Jeśli zauważyłeś/aś jeden lub kilka z tych objawów u swojego pupila, warto skontaktować się z weterynarzem. Diagnozę stawia się dopiero po pobraniu wydzieliny z ucha i zbadaniu jej pod mikroskopem. Przy dużym powiększeniu będzie dobrze widoczny szybko poruszający się drobny stawonóg. Dopiero po potwierdzeniu diagnozy wdraża się leczenie.

Jak już wspomniano wcześniej, w przeciwieństwie do psów, otodektoza u kotów często może przebiegać w sposób utajony lub sporadyczny. Koty są bardziej podatne na pasożyta niż psy, dlatego stan zapalny w uszach rozwija się u nich szybciej i ma bardziej intensywny przebieg.

Z powodu tak agresywnej reakcji organizmu ognisko pasożytowania roztoczy w uszach wygasa: w kanale słuchowym pozostaje kilka pasożytów, które rozmnażają się powoli i nie wyrządzają zwierzęciu odczuwalnej szkody. Stan ten może utrzymywać się do pół roku, aż do momentu, gdy dla populacji roztoczy nastaną korzystne warunki. Wtedy pasożyt zacznie gwałtownie zwiększać swoją liczebność, jednak intensywna reakcja immunologiczna w uszach zwierzęcia ponownie spowolni wzrost i rozwój populacji.

Następnie ponownie nadejdzie okres spoczynku, w którym kot będzie wyłącznie nosicielem pasożyta (kleszcza można wtedy uznać za jego komensala). W tym czasie zdrowie kota nie jest zagrożone, jednak jest on nosicielem pasożyta, który zaraża inne zwierzęta. Kot będzie również rozprzestrzeniać pasożyty po mieszkaniu – w efekcie może przenieść kleszcze uszne na człowieka. Dlatego tak ważne jest prawidłowe i regularne badanie pupila, nawet jeśli wydaje się być w pełni zdrowy.

 

Źródła zakażenia

Koty zwykle zarażają się podczas bezpośredniego kontaktu z chorymi na świerzb uszny zwierzętami. Jak już wcześniej wspomniano, choroba nie ma sezonowego charakteru, jednak szczyt zachorowań przypada na okres wiosenno-letni, kiedy zwierzęta aktywnie wychodzą na zewnątrz.

Dotyk i obwąchiwanie w zupełności wystarczają do zakażenia. W tak krótkim czasie roztocz może przejść z chorego zwierzęcia na zdrowe. Koty zarażają się podczas wiosennych „zalotów”, walk o terytorium, kopulacji z chorymi samicami.

Kocięta otrzymują pasożyty od matki podczas karmienia mlekiem i pielęgnacji (groomingu).

Najczęściej koty domowe zarażają się od bezdomnych mięsożerców. Wśród kotów choroba ma wysoce zaraźliwy charakter.

To ciekawe

Zawsze istnieje ryzyko zakażenia roztoczem usznym poprzez muchy i pchły, które nie są jego specyficznymi wektorami, ale mogą mechanicznie przenieść pasożyta z chorego zwierzęcia na zdrowe.

Inwazja następuje również przez przedmioty, z których korzysta kot (maty, miski, zabawki), a także środki transportu (np. klatki). Czasami pasożyty przenoszone są na ubraniu właściciela, który miał kontakt z chorym zwierzęciem.

 

Jak pozbyć się pasożyta

Zanim rozpocznie się leczenie kota z powodu roztoczy usznych, bardzo wskazane jest skonsultowanie się z weterynarzem. Specjalista po odpowiednich badaniach potwierdzi diagnozę i zaleci fachowe leczenie, które można przeprowadzić w domu. Nie należy polegać wyłącznie na domowych sposobach, ponieważ ich skuteczność jest nieporównywalnie niższa niż skuteczność nowoczesnych leków przeciw otodektozie.

Pierwsze, na co zawsze kieruje się wysiłki w leczeniu otodektozy, to złagodzenie towarzyszących jej nieprzyjemnych objawów. Na początku należy zmniejszyć stan zapalny i świąd, które sprawiają zwierzęciu znaczne cierpienie. W tym celu trzeba oczyścić małżowinę uszną z wydzieliny.

Prawidłowe czyszczenie przeprowadza się według następującego algorytmu:

• Proszę unieruchomić kota i wybrać wygodną pozycję, jak podczas badania;
• Proszę wlać do chorego ucha środek zmiękczający – najlepiej użyć lotionu do czyszczenia uszu (nie zaleca się stosowania wody utlenionej, ponieważ może to powodować dodatkowe podrażnienie, a w rzadkich przypadkach nadmierne ciśnienie w uchu);
• Proszę odczekać kilka minut i zacząć delikatnie masować ucho zwierzęciu, aby wszystkie strupki odpadły od skóry (przecierać uszy można dwoma palcami, nie naciskając zbyt mocno na małżowinę, aby nie sprawić bólu kotu);
• Proszę usunąć nadmiar płynu i miękkiej masy za pomocą wacika lub krążka (nie należy używać patyczków do uszu – i tak nie da się nimi wyczyścić wszystkich roztoczy z ucha, a uszkodzenie błony bębenkowej jest całkiem realne).

Po takim oczyszczeniu ucha można przystąpić bezpośrednio do leczenia farmakologicznego. Jeśli wcześniej nie oczyścimy przewodu słuchowego, lek z powodu nagromadzonych wydzielin może nie dotrzeć do ogniska rozmnażania pasożyta, a leczenie okaże się mało skuteczne.

Otodektozę można wyleczyć za pomocą różnych akarycydów kontaktowych. Są one dostępne w postaci maści, sprayów, kropli.

Leczenie przeprowadza się ściśle według instrukcji stosowania wybranego środka. Często wystarczą dwa zabiegi w odstępie 5-6 dni.

Uwaga

Leczenie kotów należy przeprowadzać starannie i nie spieszyć się z jego zakończeniem, ponieważ roztocze uszne może przechodzić okres spoczynku. Liczba pasożytów wtedy spada do poziomu, przy którym nie występują typowe objawy otodektozy, jednak nie oznacza to, że pasożyt został ostatecznie usunięty. Aby całkowicie pozbyć się pasożytów z pupila, może być konieczne kilkukrotne oczyszczenie przewodu słuchowego.

 

Leki do leczenia otodektozy u kotów

Obecnie istnieje wiele preparatów przeznaczonych do walki z otodektozą i innymi akarozami u zwierząt domowych.

Poniżej wymieniono jedne z najlepszych środków do leczenia świerzbu usznego u kotów, które dobrze sprawdziły się w praktyce i są sprawdzone przez czas:

• Maść awersektynowa – preparat kontaktowy, który oprócz substancji czynnej (awersektyna) zawiera również glicerynę, łagodzącą skórę i zmniejszającą świąd. Maść ma gęstą konsystencję i specyficzny zapach, dobrze otula skórę, tworząc warstwę ochronną. W przypadku świerzbu usznego maść wprowadza się do obu uszu po wcześniejszym oczyszczeniu, a następnie masuje małżowinę uszną w celu lepszego wniknięcia preparatu. Lek stosuje się ściśle według instrukcji. W zależności od intensywności choroby maść nakłada się 2–5 razy w odstępach tygodniowych. W przypadku silnego porażenia dopuszczalne jest nakładanie co drugi dzień. Preparatu nie zaleca się stosować u osłabionych i ciężarnych kotek;
• Krople do uszu Bars – według licznych opinii są uważane za jeden z najlepszych preparatów do walki z otodektozą u kotów (nie mylić z kroplami Bars przeciw pchłom i kleszczom, które aplikuje się na kark). Zawierają składniki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym i przeciwzapalnym. Do ucha aplikuje się 2–3 krople za pomocą pipety (należy leczyć oba uszy, nawet jeśli jedno jest wyraźnie dotknięte);
• Amit – krople szeroko stosowane w leczeniu świerzbu usznego zarówno u kotów, jak i psów. Preparat nie wchłania się do krwi, działa miejscowo w ognisku rozmnażania pasożytów. Ma właściwości przeciwzapalne i sprzyja szybkiemu gojeniu tkanek. Preparat aplikuje się po 2–3 krople do każdego ucha. Istnieje specjalne przeciwwskazanie – nie zaleca się stosowania Amitu jako środka profilaktycznego;
• Anandin plus – krople do uszu o działaniu kontaktowym. Substancja czynna unieruchamia roztocza, paraliżując je, a po pewnym czasie pasożyty giną. Preparat ma właściwości immunomodulujące i przeciwzapalne. Lek jest przepisywany zarówno w celach leczniczych, jak i profilaktycznych. Krople wprowadza się do każdego ucha, zabieg powtarza się po tygodniu.

Te preparaty są stosowane do miejscowego leczenia świerzbu usznego, zlokalizowanego w przewodzie słuchowym. Jednak w przypadku silnego zakażenia zwierzęcia, roztocza uszne mogą rozprzestrzeniać się po całym ciele i osypywać w mieszkaniu na dywany i meble.

Szczególnie dużo roztoczy znajduje się w okolicy miednicy i ogona kota, co tłumaczy się nawykiem zwierzęcia do spania 'w kłębek'. Do oczyszczenia ciała pupila z pasożytów dobrze nadają się szampony i spraye roztoczobójcze. Należy poddać kuracji wszystkie zwierzęta w domu, aby uniknąć dalszego rozprzestrzeniania się roztocza usznego.

 

Jak uniknąć zarażenia

Najlepszą ochroną przed roztoczem usznym jest profilaktyka. Przede wszystkim należy ograniczyć kontakty zwierząt domowych z ich bezdomnymi pobratymcami.

Ważne jest przestrzeganie dwóch podstawowych zasad higieny:

• Regularne mycie kota;
• Przeprowadzanie kontroli małżowiny usznej 2 razy w miesiącu, aby na czas zauważyć oznaki zakażenia, a tym samym zapobiec rozwojowi poważnych konsekwencji.

Oprócz higieny osobistej pupila, w trakcie choroby należy przeprowadzić oprysk w mieszkaniu, ponieważ roztocze uszne rozprzestrzeniają się po całej powierzchni domu i zachowują żywotność przez okres do tygodnia.

 

Co ważne wiedzieć o roztoczu usznym u kotów: komentarze lekarza weterynarii

 

Jak prawidłowo wyczyścić uszy kotu